Y Bywgraffiadur Cymreig



A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



THOMAS, ROGER GARETH (1925-1994), gwleidydd Llafur. Ganwyd ef yng Ngarnant, sir Gaerfyrddin, ar 14 Tachwedd 1925, yn fab i Evan J. Thomas, glöwr a ddaeth yn ddiweddarach yn bobydd, a Beryl Thomas. Roedd y teulu yn Gymry Cymraeg ac o'r adain chwith. Etifeddodd Thomas safiad gwrth-Geidwadol a arhosodd gydag ef drwy ei fywyd. Addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Rhydaman ac Ysgol Feddygol Ysbyty Llundain. Enillodd ei gymwysterau fel meddyg ym 1948 adeg sefydlu'r Gwasanaeth Iechyd Cenedlaethol. Gwasanaethodd fel capten yng Nghorfflu Meddygol y Fyddin Frenhinol (gwasanaeth cenedlaethol), 1949-52, a threuliodd gyfnod yng ngorllewin Affrica. Dychwelodd i dde Cymru i weithio fel meddyg teulu yn ardal Cross Hands ar y ffordd fawr rhwng Abertawe a Chaerfyrddin ym 1952, gan wasanaethu'r gymuned leol yno'n gydwybodol am fwy na deugain mlynedd.

Ymunodd Roger Thomas â'r Blaid Lafur ym 1970. Etholwyd ef yn aelod Llafur dros ward Saron ar Gyngor Sir Dyfed lle bu'n eistedd o 1977 tan 1979. Gorchfygodd Gwynfor Evans yn etholaeth Sir Gaerfyrddin yn etholiad cyffredinol Mai 1979 o 1978 o bleidleisiau, er mawr syndod i'r mwyafrif. Caerfyrddin oedd un o'r ddwy sedd yn unig a gipiwyd gan y Blaid Lafur yn etholiad 1979 ledled Prydain Fawr pan etholwyd yn gyffyrddus Margaret Thatcher a'r Ceidwadwyr yn San Steffan. Daliodd i gynrychioli'r etholaeth tan ei ymddeoliad o'r senedd ym 1987. Yn etholiad cyffredinol Mehefin 1983 llwyddodd i wrthsefyll sialens bwerus gan Nigel Thomas, ymgeisydd y Ceidwadwyr. Roedd Roger Thomas hefyd yn aelod o Gymdeithas y Ffabiaid. Penodwyd ef yn aelod o'r Pwyllgor Dethol ar Faterion Cymreig ym 1979 a bu hefyd yn llefarydd yr wrthblaid ar Faterion Cymreig. Nid oedd yn llwyddiant ysgubol o fewn Tŷ'r Cyffredin. Eto, rhoddodd gefnogaeth gyson a di-sigl i'r Cwmni Opera Cenedlaethol, ffermwyr defaid ar y mynyddoedd, a'r rhai a ddioddefai oddi wrth niwmoconiosis, clefyd y glowyr. Er ei fod yn dueddol o gefnogi rhyw elfen o ddatganoli, roedd Thomas yn hallt ei feirniadaeth ar yr hyn a ystyriai'n eithafion cenedlaetholdeb. Ni fu erioed yn siaradwr huawdl neu rymus yn y , ond enillodd barch dwy ochr y siambr oherwydd ei ddiffuantrwydd amlwg a'i gonsyrn dros ei etholwyr. Daeth ei yrfa wleidyddol i ben yn hynod o ddiurddas pan gafodd ei ddyfarnu'n euog o ymddygiad anweddus mewn toiledau cyhoeddus, digwyddiad a enillodd iddo ddrwg-enwogrwydd anffortunus. Roedd tuedd i hyn roi ei waith gwych o fewn ei etholaeth yn y cysgod. Ei olynydd fel AS Sir Gaerfyrddin oedd Dr Allan Williams a oedd wedi gweithredu'n gynt yn asiant gwleidyddol Roger Thomas. Ei hobi oedd cerddoriaeth. Priododd Undeg, merch y Parch. Thomas, gweinidog gyda'r Annibynwyr Cymraeg. Bu iddynt un mab ac un ferch. Eu cartref oedd Ffynnon Wen, Capel Hendre, Rhydaman. Bu farw Roger Thomas ar 1 Medi 1994 ac amlosgwyd ei weddillion yn amlosgfa Treforus.

Llyfryddiaeth:

  • Etholiadau'r Ganrif, 1885-1997 , Y Lolfa, 1999;
  • Welsh Hustings - 1885-2004 , Dinefwr Publishers Ltd, 2005;
  • Carmarthen Journal , 7 Medi 1994;
  • The Daily Telegraph , 6 Medi 1994;
  • The Independent , 7 Medi 1994;
  • The Times , 7 Medi 1994.

Awdur:

Dr John Graham Jones, Aberystwyth