Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



WILLIAMS , JOHN JOHN ( 1884 - 1950 ), athro, gweinyddwr addysg, cynhyrchydd a beirniad drama ;

g. 12 Gorff. 1884 , yn Stryd Fawr Caernarfon , unig blentyn John Williams ac Anne (g. Jones ) . Chwarelwr oedd y tad. Cadwai'r fam westy trafaelwyr a bu f. pan nad oedd y plentyn ond wyth mlwydd oed. Cafodd ei addysg gynnar yn ysgol fwrdd y dre ac wedyn yn ysgol Frytanaidd Llanrug . Un o'i gyfoedion yn ysgol ganolradd Caernarfon ( c. 1896-98 ) oedd Robert Williams Parry (gw. uchod) a buont yn gyfeillion oes gyda J. J. yn was priodas i'r bardd . Cyfoedion eraill oedd H.D. Hughes , gweinidog (MC) a Dr Arthur Owen . Ar ôl ysbaid fel disgybl-athro ymaelododd yng Ngholeg Normal Bangor yn 1905 . Enillodd dystysgrif athro yn 1907 yn y dosbarth cyntaf. Aeth yn athro cynorthwyol yn ysgol elfennol Granby Street , Lerpwl , yn yr un fl. ac aros yno tan 1915 pan benodwyd ef yn brifathro ysgol ganol y Cefnfaes , Bethesda , fel olynydd i John Elias Jones . Treuliodd bymtheng ml. ffrwythlon yn y swydd hon gan ymdaflu i bob agwedd ar fywyd y fro a denu cenedlaethau o fechgyn a merched i ymddiddori mewn llenyddiaeth, cerddoriaeth a chelfyddyd gain. Sefydlodd Glwb Awen a Chân llewyrchus a deuai llenorion, cerddorion a haneswyr amlycaf y genedl i annerch ynddo. Cymerai Syr Walford Davies ( Bywg. 2, 9) gryn ddiddordeb yng nghôr plant ysgol y Cefnfaes . Cynhelid yno gyngherddau o safon a pherfformiadau o operetau a dramâu. Ond yr oedd J.J. hefyd yn athro rhagorol — yn gymaint felly fel yr aeth J. Glyn Davies (gw. uchod) mor bell â chymharu ei ddull o ysbrydoli plant ag eiddo Sanderson o Oundle . Yn 1917 dechreuodd weithio ar draethawd M.A. ym Mhrifysgol Lerpwl dan gyfarwyddyd John Glyn Davies . Ei destun oedd ‘ The political elements in Welsh Literature, 1788-1840 ’, a dyfarnwyd y radd iddo yn 1923 . Yr oedd eisoes wedi troi i fyd y ddrama, gan bori yng ngweithiau dramodwyr fel Ibsen , Galsworthy , Stindberg a Shaw , heblaw gwaith awduron Cymreig . Astudiai bob agwedd ar dechneg y theatr, ac fe'i cysylltodd ei hun â chwmni drama Coleg y Brifysgol , Bangor , gan weithredu fel cynhyrchydd am saith ml. Ysgogodd do o actorion, dramodwyr a chynhyrchwyr (yn eu plith Dr John Gwilym Jones ) a ddaeth ymhen amser yn flaenorwyr y ddrama Gymraeg. Yn Eist. Gen. Caergybi yn 1927 ef oedd swyddog cyswllt y noddwr , yr Arglwydd Howard de Walden ( Bywg. 2, 53-4) pan berfformiwyd cyfieithiad J. Glyn Davies a D. E. Jenkins ( Bywg. , 407) o Yr Ymhonwyr ( Ibsen ) gyda Theodore Komisarjevsky , cyngyfarwyddwr gweinyddol a chynhyrchydd Theatr Opera a Ballet Moscow , yn cynhyrchu . Bu'n beirniadu droeon yn yr Eist. Gen. ac ysgrifennai erthyglau beirniadol , yn bennaf ar bynciau addysgol, i newyddiaduron y dydd. Trafododd ddramâu Ibsen yn y wasg Gymraeg a nofelau Daniel Owen yn Y Traethodydd . Edmygid ei eiddgarwch dros bob agwedd ar ddiwylliant gan wyr fel J.O. Williams , Ernest Roberts a Syr Idris Foster . Credai'n ddiysgog yn nelfrydau Syr Owen M. Edwards ( Bywg. , 179-80) , eithr ni fanteisiodd Cymru ar syniadau blaengar yr addysgwr anghyffredin hwn ac yn 1930 aeth yn arolygydd ysgolion i Benbedw a'i benodi yn 1932 yn ddirprwy gyfarwyddwr addysg y dref, gan aros yn y swydd honno hyd ei ymddeoliad yn 1949 . Ef oedd yn gyfrifol am drefnu nodded i gannoedd o blant ysgolion y dref yn siroedd Meirionnydd a Threfaldwyn yn ystod Rhyfel Byd II . Gweithredodd ar y Comisiwn Brenhinol a fu'n gwneud arolwg ar addysg yn ardaloedd gwledig Cymru , 1928-30 . Un o'i gyfeillion mynwesol oddi ar eu cyfnod fel cyd-fyfyrwyr yn y Coleg Normal oedd Fred Attenborough , Is-ganghellor Prifysgol Caerlyr , a thad yr actor a chyfarwyddwr ffilmiau , Syr Richard Attenborough . Cydnabu Syr Richard iddo elwa llawer ar gynghorion J.J. ar ddechrau ei yrfa yn y theatr. Cyfrannodd erthyglau i Yr Athro , Y Brython , Y Genedl Gymreig , North Wales Observer a'r Liverpool Daily Post . Gwr bregus ei iechyd ydoedd ond meddai ar asbri a hiwmor. Yr oedd ganddo bersonoliaeth gyfareddol, yn ymgomiwr diddan , a darlledwr difyr. Ymhlith ei gyfeillion eraill yr oedd William Garmon Jones ( Bywg. , 496-7 , ysgrif gan J.J. ), E. Morgan Humphreys (gw. uchod) a Gwilym R. Jones perthynai iddo urddas a syberwyd. Fe'i disgrifiwyd fel sosialydd Cristionogol Cymreig . Hoffai grwydro ardaloedd cefn gwlad Cymru a Lloegr . Ar gymeradwyaeth Syr Wynn Wheldon (gw. uchod) cafodd gyfweliad am swydd cyfarwyddwr cyntaf rhanbarth gorllewin Cymru y B.B.C. , ond Syr Rhys Hopkin Morris (gw. uchod) a ddewisiwyd. Pr., 3 Gorff. 1937 , ag Elsie May Evans o Lanystumdwy , athrawes Saesneg yn ysgol St. Helens ar y pryd. Ni bu ganddynt blant. Bu f. 26 Rhag. 1950 , yn 17 Ashburton Avenue , Claughton , Penbedw a chl. ef yn Landican .

Ffynonellau:

  • Gwybodaeth gan ei weddw, ac Ernest Roberts ;
  • llythyrau gan J. Glyn Davies , Fred Attenborough a Syr Idris Foster ;
  • Y Genedl Gymreig , 1920 ;
  • North Wales Observer , 1920 ;
  • Y Brython , 1925 , 1938 , 1939 ;
  • Y Traethodydd , 1936 ;
  • Yr Athro , 1951 ;
  • The Liverpool Daily Post , 29 Rhag. 1950 ;
  • North Wales Times , 1951 ;
  • Baner ac Amserau Cymru , 3 Ion. 1951 ;
  • Theodore Komisarjevsky , Myself and the Theatre (Llundain, 1929) ( 1929 ).

Awdur:

Gwilym Arthur Jones, (1925-98), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997