REES
,
JOHN THOMAS
(
Bywg.
2, 48)
g. yn
Llwynbedw
ger
Cwmgïedd, Brych.
, yn fab i
Thomas
a
Hannah
(g.
Morgan
)
Rees
. Bu f. ei fam pan nad oedd ef ond wyth ml. oed. Yn naw oed dechreuodd
weithio mewn glofa
, ac ym mhen blwyddyn bu'n
bugeilio defaid
ei dad yn
Llwynbedw
. Toc dilynodd ei dad i'r
Rhondda
a gweithio yng
nglofa Abergorci
, lle y cafodd ddamweiniau a adawodd greithiau ar ei wyneb dros weddill ei oes. Yn
1871
yng
Nghwmgïedd
adeg streic tarawyd ef yn glaf o'r
teiffoid
. Dysgodd gerddoriaeth yn nhŷ capel
Cwmgïedd
gyda
William
Jones
o
Ben-twyn
. Casglodd bum punt i brynu harmoniwm yn
Abertawe
. Dechreuodd
ddysgu cerddoriaeth i blant
y pentre pan oedd yn 17 oed,
Daniel
Protheroe
(
Bywg.
, 754-5)
yn un ohonynt. O
1876 i 1879
cartrefai yng
Nghwmaman
, lle y
meistrolodd Sol-ffa
o dan
D. W.
Lewis
,
Brynaman
. Yn
1879
aeth i
Goleg Aberystwyth
yn ddisgybl i
Joseph
Parry
(
Bywg.
, 694-5)
, ond prin oedd ei adnoddau ariannol, a'i ragolygon yn dywyll nes i
David
Jenkins
(
Bywg.
, 406-7)
ei gymeradwyo i
gymryd dosbarthiadau mewn cerddoriaeth
ym
Mhen-y-garn
i
ddysgu'r Sol-ffa
. Yn
1881
pr.
Elizabeth
Davies
o
Ben-y-garn
ac yn
1882
aeth allan i
Emporium
,
Kansas
, ond dychwelodd i
Ben-y-garn
yn
1883
.
Llyfryddiaeth:
-
D. H. Lewis
,
John Thomas Rees cofiant
, Llandysul,
1955
... cofiant
(
1955
).
Awdur:
Evan David Jones, F.S.A., (1903-87), Aberystwyth
Atodiadau a chywiriadau:
REES
,
JOHN THOMAS
(
1857
-
1949
),
cerddor
;
g.
14 Tach. 1857
yng
Nghwmgïedd
,
Ystradgynlais
,
sir Frycheiniog
. Ychydig o ysgol a gafodd gan iddo fynd i
weithio mewn glofa
pan oedd yn wyth oed. Pan oedd yn
löwr
yn
Ystradgynlais
,
Dyffryn Rhondda
, ac
Aberdâr
, cafodd ddisgyblaeth gerddorol dda trwy gyfrwng nodiant y tonic sol-ffa. Pan oedd yn 21 oed daeth i beth amlygrwydd fel
cyfansoddwr
cantata a anfonwyd ganddo i gystadleuaeth mewn eisteddfod yn
Nhreherbert
. Crewyd cronfa fechan gan gyfeillion, a thrwy gymorth hon galluogwyd ef i dreulio ychydig amser yn
Aberystwyth
o dan hyfforddiant
Dr.
Joseph
Parry
. Yn
1895
enillodd wobr o ugain punt yn
eisteddfod genedlaethol Aberdâr
am bedwarawd i offerynnau llinynnol. Yn gynnar wedyn graddiodd yn
Mus.Bac.
ym
Mhrifysgol Toronto
; ychydig yn ddiweddarach, yn ystod ymweliad â'r
America
, bu ganddo swydd yno. Wedi iddo ddychwelyd i
Gymru
ym
sefydlodd yn
Bow Street
, gerllaw
Aberystwyth
, fel
athro dosbarth oedolion yn astudio cerddoriaeth
, fel
arweinydd corau gwlad
a berfformiai oratoriau a gweithiau cyffelyb, ac, yn ddiweddarach, fel
athro amser-byr
yng
Ngholeg Aberystwyth
. Daeth yn adnabyddus trwy
Gymru
fel
cyfansoddwr
llawer o donau ac anthemau,
arweinydd cymanfaoedd canu
, a
beirniad mewn eisteddfodau
. Bu am flynyddoedd yn
athro cerdd
rhan amser yn
Ysgol Sir Tregaron
. Daeth ei bennaf ddiddordeb i'r amlwg mewn llu o gyfansoddiadau crefyddol, yn cynnwys ‘
Duw sydd Noddfa
’ (gwobrwyedig yn
eisteddfod genedlaethol Aberdâr
,
1890
), ‘
Y Teulu Dedwydd
’ (cantata), ‘
Crist yr Andes
’ (cantata i blant), ‘
Hosannah
’ a ‘
Christos
’ (gosodiadau o wasanaethau i blant). Ymysg gweithiau cyhoeddedig eraill y mae ‘
String Quartet
’ (
1895
), ‘
Y Trwbadŵr
’ (seiliedig ar eiriau yng ngwaith
Dafydd ap Gwilym
) mewn cydweithrediad ag
S. M.
Powell
yn
Nhregaron
, a ‘
Hillsides of Wales
’ (i feiolin a piano). Golygodd gasgliad o donau gan
Dafydd
Lewis
,
Llanrhystud
,
Perorydd yr Ysgol Sul
(casgliad o donau ac anthemau i blant), ac yr oedd yn
gyd-olygydd
Llyfr Hymnau a Thonau y Methodistiaid Calfinaidd
(
1897
) ac
Emynau a Thonau y Methodistiaid Calfinaidd a Wesleyaidd
(
1927
).
Awdur:
Yr Athro David Ewart Parry Williams, D.Mus., (1900-96), Bangor
