Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

ROBERTS , EVAN JOHN ( 1878 - 1951 ),‘ Y Diwygiwr ’ ; g. 8 Meh. 1878 yn Island House , Bwlchmynydd , Casllwchwr, Morg. , mab i Henry a Hannah Roberts . Bu'n gweithio fel glöwr yng Nghasllwchwr ac Aberpennar pan oedd yn ieuanc, a phrentisiwyd ef yn of yn 1902 . Yr oedd yn ŵr ieuanc o dalentau uwch na'r cyffredin, a thrwy hunan-ddisgyblaeth cyrhaeddodd safon uchel o ddiwylliant. Câi brofiadau cyfriniol ar adegau, a thystiodd iddo weddïo am dair blynedd ar ddeg am ddeffroad crefyddol yng Nghymru . Dechreuodd bregethu ym Moriah , Casllwchwr , yn niwedd 1903 , a derbyniwyd ef yn ymgeisydd am y weinidogaeth gan y Methodistiaid Calfinaidd . Yn niwedd Medi 1904 aeth i ysgol John Phillips , Castellnewydd Emlyn , i ddechrau'i gymhwyso'i hunan ar gyfer y weinidogaeth. Yr oedd cryn gyffro crefyddol yng ngodre Ceredigion y pryd hynny, yn sgil cyfres o gynadleddau i ddyfnhau bywyd ysbrydol yr eglwysi, a drefnwyd ar lun cynadleddau Keswick gan Joseph Jenkins ( Bywg. , 411) , ac eraill. Cafodd Evan Roberts brofiad ysgytwol yn un o'r cynadleddau hyn (ym Mlaenannerch ), ac fe'i cymhellwyd i ddychwelyd i Gasllwchwr i genhadu cyn diwedd mis Hyd. Cafwyd cyfarfodydd cyffrous yn ardal Casllwchwr , ac ymhen amser byr — rhwng Tach. 1904 a Ion. 1906 — ymledodd deffroad crefyddol grymus dros Gymru gyfan. Ef oedd ffigur amlycaf Diwygiad 1904-05 (fel y'i gelwir). Cafodd ei feirniadu'n chwyrn gan rai gwŷr blaenllaw, a diau iddo wneud rhai camgymeriadau yng ngwres emosiynol a brwdfrydedd heintus y cyfarfodydd. Yr oedd ef ei hun yn hollol ddiffuant, a bu straen a gwasgfa'r misoedd hynny yn ormod iddo.

Y mae'n anodd mesur effaith a dylanwad y Diwygiad . Ychwanegwyd lluoedd mawr at aelodaeth yr eglwysi ym mhobman, a chodwyd to newydd o arweinwyr a gweinidogion yn yr eglwysi. Ymledodd y deffroad i rannau eraill o Brydain , ac i'r meysydd cenhadol hwythau. Bu rhwygiadau mewn rhai cylchoedd, ac un o'r canlyniadau oedd ffurfio cyrff crefyddol newydd, megis yr Eglwys Apostolaidd , mudiad ‘four-square’ Elim , ac achosion Pentecostaidd . Parhaodd y dylanwadau'n hir mewn rhai cylchoedd, er i Ryfel Byd I lesteirio hynny a'i ddiffodd i ryw raddau. Gellir olrhain rhai o'r dylanwadau hyd at fudiadau carismatig ein dyddiau ni. Cred rhai hefyd i'r Diwygiad ddylanwadu ar dwf y mudiad Llafur ieuanc rhwng 1904 ac 1914 .

Yn 1906 , yn ei ludded a'i wendid corfforol, cafodd Evan Roberts ymgeledd yng nghartref Mrs. Jessie Penn-Lewis , yn Leicester , a bu'n byw yn Llundain hefyd am ysbaid. Aeth o'r golwg, ond cymerodd ran yn ysbeidiol mewn cyfarfodydd yng Nghymru yn y cyfnod 1925-30 . Cafodd ymgeledd gan gyfeillion ym Mhorth-cawl , ac yn Rhiwbeina , Caerdydd , ac yno y bu f. 29 Ion. 1951 ; claddwyd ef ym meddrod y teulu ym Moriah , Casllwchwr . Dadorchuddiwyd cofeb iddo yn 1953 o flaen capel Moriah .

Yn ei gyfnod cynnar cyfansoddodd Evan Roberts lawer o gerddi ac emynau, a cheir detholiad o'r rheini yn ei gofiant. Cyhoeddwyd casgliad o'i emynau yn Aberdâr yn 1905 , a phan oedd yn byw yn Leicester cyhoeddodd lyfryn, Gwasanaeth a milwriaeth ysbrydol ( 1912 ).

Llyfryddiaeth:

T. Francis , yn Y Diwygiad a'r diwygwyr hanes toriad gwawr Diwygiad 1904-05 , Dolgellau, 1906 ( 1906 ), 9-47;
J. Vyrnwy Morgan , The Welsh religious revival, 1904-5 a retrospect and a criticism , Llundain, 1909 ( 1909 );
D. M. Phillips , Evan Roberts a'i waith , Dolgellau, 1912 ( 1912 , 10fed arg. 1924 );
S. Evans a G. M. Roberts (gol.), Cyfrol Goffa Diwygiad 1904-1905 a , Caernarfon, 1954 ( 1954 ), sy'n cynnwys llyfryddiaeth o'r Diwygiwr a'r Diwygiad;
Eifion Evans , The Welsh revival of 1904 , 1969 ( 1969 );
E. Morgan Humphreys , Gwyr Enwog Gynt argraffiadau ac atgofion personol , Aberystwyth, 1950 ( 1953 ), 100-09.

Awdur:

Y Parch. Gomer Morgan Roberts, M.A., (1904-93), Pont-rhyd-y-fen / Llandudoch / Llandybïe