Y dylanwad pennaf arno'n addysgol fu troi ymysg dynion gwybodus a diwylliedig yn swyddfa'r chwarel ac yno y cydiodd ynddo yr ysfa i chwilota. Casglodd lyfrgell enfawr a ledaenai i bron bob ystafell yn ei gartref. Daeth i'r amlwg yn arbennig ar bwys ei golofn wythnosol yn y Genedl Gymreig , ‘ Lloffion Bob Owen ’, 1929-37 . Cyfrannodd yn helaeth i amryw byd o newyddiaduron a chryn ugain o wahanol gylchgronau. Bu'n fuddugol hefyd ar draethodau swmpus yn yr Eist. Gen. gan gynnwys un o tuag 800 o dudalennau ffwlsgap mewn ysgrifen fân neu wedi ei deipio'n glòs ar ymfudiadau o Gymru i Daleithiau Unedig America rhwng 1760 ac 1860 , a ‘ Diwydiannau coll — ardal y ddwy afon, Dwyryd a Glaslyn ’, a gyhoeddwyd yn gyfrol yn 1943 .

Ystyriai ysgolheigion ef yn chilotwr gwyddonol , yn achyddwr o bwys ac yn awdurdod ar hanes Cymry America . Dyfernwyd iddo radd M.A. er anrh. gan Brifysgol Cymru (yr ieuengaf erioed yn 47 oed) a'r O.B.E. yn ddiweddarach am ei gyfraniad i hanes a llenyddiaeth Cymru .

Pr. ym mis Meh. 1923 â Nel Jones , merch o Gaeathro a gwnaethant eu cartref yn Ael-y-bryn , Croesor . Ganwyd iddynt ddwy ferch a mab. Yr oedd yn ddarlithydd poblogaidd ryfeddol ymhob rhan o Gymru a thros y ffin, mewn cymdeithasau Cymraeg . Oherwydd ei ddiddordeb mewn pobl a'u hachau tueddai i godi ysgyfarnogod a mynd ar eu trywydd wrth ddarlithio . Fe'i cyhuddid hefyd o ‘ddryllio delwau’ oherwydd rhai sylwadau a wnâi am bobl fel Mary Jones o'r Bala a John Elias o Fôn . Daliai ef, fodd bynnag, iddo godi llawer mwy o ddelwau nag a ddrylliodd.

Yr oedd yn bersonoliaeth liwgar a thanllyd eithriadol, yn rhyferthwy o fywyd, ac yn sgîl ei hynodrwydd mewn sawl cyfeiriad fe dyfodd yn gymeriad chwedlonol yn ei oes ei hun. Bu f. 30 Ebr. 1962 a'i gladdu ym Mynwent Newydd Llanfrothen .