Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



NICHOLAS , JAMES ( 1877 - 1963 ), gweinidog (B) ;

g. 12 Ion. 1877 yn y Bryn , Cwmfelinmynach , Llanwinio, Caerf. , yn fab i Benjamin Nicholas (bu f. 10 Awst 1931 yn 88 ml. oed) a Mary Nicholas (bu f. 23 Hyd. 1900 yn 56 ml. oed), y tad yn aelod gyda'r Annibynwyr yn Llanboidy a'r fam gyda'r Bedyddwyr yn Ramoth , Cwmfelinmynach , a'r ddau wedi eu cofnodi ar eu carreg fedd ym mynwent Ramoth fel o Flaendyffryn . Bu William Thomas , gweinidog (A) Llanboidy , yn drwm ei ddylanwad arno, ond gyda'i fam yn Ramoth yr ymaelododd. Bedyddiwyd ef yn 16 ml. oed gan y gweinidog D. S. Davies (‘ Dafis Login ’), a thraddododd ei bregeth cyntaf yn Ebr. 1898 . Wedi naw mis yn Ysgol yr Hen Goleg , Caerfyrddin , bu'n fyfyriwr yn y Coleg Presbyteraidd yno o 1899 hyd 1901 . Ord. ef 14 Hyd. 1901 yn weinidog Moreia , Tonypandy , a gwelodd yr eglwys ieuanc yn tyfu'n achos llewyrchus ac yn cynllunio addoldy newydd iddi ei hun yn 1906 . Gwelodd hefyd ysgwyd Cwm Rhondda gan Ddiwygiad 1904-05 a chynnydd y Mudiad Llafur , ac ef (fel William John a fu'n ysgrifennydd eglwys Moreia ) oedd un o'r ychydig a geisiodd osgoi'r ymddieithrio a'r ysgaru a ddigwyddodd rhwng y ddau ddylanwad: am ei ymateb personol i'r sefyllfa gw. yr ysgrifau ar ‘ O Fwg Morgannwg ’ gan ‘ O.K. ’ y gellir yn ddiogel eu priodoli iddo yn y cyfnod Hyd. 1907-Mawrth 1908 yn Y Piwritan newydd (cylchgrawn Bedyddwyr de-orllewin Cymru ). Rhyddhawyd ef dros dro o'i ofalaeth yn 1915 i wasanaethu gyda'r Y.M.C.A. yn Ffrainc , ond ymhen blwyddyn derbyniodd alwad i eglwys Castle Street , Llundain , a sefydlwyd ef yno 26 Hyd. , a David Lloyd George ( Bywg. 2, 39-40) yn llywyddu'r oedfa. Bu'r blynydoedd nesaf ar lawer ystyr yn gyfnod cofiadwy yn hanes yr eglwys, e.e. adnewyddu'r addoldy yn 1924 , noddi eglwysi mewn cyni yng Nghwm Rhondda o 1928 ymlaen, a chodi achosion yn y maestrefi fel Dagenham yn 1928 , ond camp fawr ei weinidogaeth oedd croesawu ac ymgeleddu y lliaws ieuenctid a dyrrai i Lundain ym mlynyddoedd y dirwasgiad, ar ei air ei hun, ‘ bod yn gyfaill i Gymry ieuainc oddicartref ', a chyda hynny chwyddo'r eglwys erbyn 1931 i dros fil o aelodau. Bu'n amlwg yn Llundain hefyd yn y cylchoedd Cymraeg, e.e. yn llywydd Cymdeithas Sir Gaerfyrddin 1954-56 . Codwyd ef yn llywydd adran Gymraeg Undeb Bedyddwyr Cymru 1952-53 , a thestun ei anerchiad yn Llandudno yn 1953 oedd ‘ Yr Uchel Alwedigaeth ’. Gwendid corff a'i gorfododd i ymddeol yn 1934 a thrachefn yn 1938 , hynny ar ôl ei gymell i ailgydio yn 1937 . Bu f. 10 Gorff. 1963 yn ei gartref yn 122 Rivermead Court , Hurlingham , ac amlosgwyd ei weddillion 13 Gorff. yn Golders Green . Cynhaliwyd cyrddau coffa iddo ym Moreia , Tonypandy , ac yn Castle Street 18 Gorff. , ac yn Ramoth , Cwmfelinmynach , 21 Gorff. Pr. 18 Chwef. 1936 Gertrude Thomas (g. Crocker ), Epsom . Bu hi f. 9 Rhag. 1942 .

Ffynonellau:

  • Llsgr. N.L.W. 10329;
  • Seren Cymru , 8 Tach. 1901 , 24 Tach. 1916 , 28 Awst 1931 , 15 Ion. 1943 , 9 Tach. 1951 , 12 Ion. 1962 , 19, 26 Gorff., 9, 16 Awst 1963 ;
  • Y Greal sef Cylchgrawn Misol at wasanaeth y Bedyddwyr , 1906 , 51-2, 1908 , 163;
  • Seren Gomer , 1953 , 5-8;
  • Y Cymro , 25 Gorff. 1963 ;
  • Dyddiadur a Llawlyfr Undeb Bedyddwyr Cymru , 1964 , 118-19.
  • Baptist Handbook 1964 , 366;
  • Walter P. John a Gwilym T. Hughes , Hanes Castle Street a'r Bedyddwyr Cymraeg yn Llundain , Llandysul, 1959 ( 1959 ), 72-3, 81-2;
  • Mynegai Bywgraffyddol W.W. Price (yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Llyfrgell Gyhoeddus Aberdâr) ;
  • gwybodaeth gan Nansi Evans, Cwmfelinmynach .

Awdur:

Benjamin George Owens, M.A., Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1997