MORGAN
,
IWAN JAMES
(
1904
-
1966
),
tiwtor mewn efrydiau allanol a gwleidydd
;
g.
1904
yn
Nhon-du, Morg.
, yn fab i
John James
Morgan
(
1870
-
1954
),
prifathro
ysgol uwchradd y Garw
,
1909-35
. Derbyniodd ei addysg yn
Ysgol y Sir
,
Pen-y-bont ar Ogwr
, a
Choleg Prifysgol Cymru
,
Aberystwyth
, lle graddiodd gydag anrhydedd mewn economeg yn
1926
. Enillodd radd
M.A.
yn
1929
am draethawd yn olrhain y mudiad i sicrhau prifysgol yng
Nghymru
yn y
19 g.
Bu'n
darlithio mewn dosbarthiadau nos a chyrsiau allanol
mewn nifer o ganolfannau yng
Nghymru
, gan gynnwys
Coleg Harlech
, am rai blynyddoedd cyn cael ei benodi yn
1935
yn
diwtor
a gofal am
Adran Efrydiau Allanol
,
Coleg y Brifysgol
,
Caerdydd
. Arhosodd yn y swydd hon hyd at ei farw. Daeth yn
ddarlithydd
a
darlledwr poblogaidd ar bynciau hanesyddol, rhyngwladol, economaidd a chymdeithasol
. Bu'n aelod o
Blaid Cymru
yn y tridegau ond anghytunai ag agwedd
Saunders
Lewis
at Sosialaeth ac ymunodd â'r
Blaid Lafur
. Dewiswyd ef yn
ddarpar ymgeisydd seneddol Llafur
ar gyfer etholaeth
Ceredigion
yn
1940
, a safodd yn erbyn
Roderick
Bowen
yn
1945
ac
1950
. Cyhoeddodd yn
1943
y pamffledi yn
Attlee's reply
yn dilyn ymateb y
Dirprwy Brif Weinidog
i'r gofyn am
ysgrifennydd Gwladol i Gymru
. Daliodd yn ffyrnig yn erbyn
Comiwnyddiaeth
ar hyd ei oes. Ef a
olygodd
y gyfrol
The college by the sea
(
1928
), casgliad o atgofion am
G.P.C.
,
Aberystwyth
. Cyhoeddodd yn ogystal nifer fawr o erthyglau mewn cylchgronau a phapurau newydd ar bynciau o ddiddordeb cenedlaethol. Etholwyd ef yn
aelod o lys a chyngor
Llyfrgell Genedlaethol Cymru
yn
1944
.
Pr.
Esme
Lewis
,
Caerau
,
Maesteg
. Bu f.
1 Ebr. 1966
yn
Ysbyty Brenhinol Caerdydd
.
Llyfryddiaeth:
-
Mynegai Bywgraffyddol W.W. Price
(yn
Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Llyfrgell Gyhoeddus
Aberdâr)
;
-
Western Mail
,
2 a 4 Ebr. 1966
;
- calendrau Prifysgol Cymru.
Awdur:
Dr John Graham Jones, Aberystwyth
