EVANS
,
JOHN
(
1858
-
1963
);
gweinidog (A) ac athro yn y Coleg Coffa, Aberhonddu
;
g.
12 Mai 1858
yn
Erwan Fach
,
Llangrannog, Cer.
, yn fab
David
ac
Eleanor
Evans
. Ychydig o addysg ffurfiol a gafodd yn ei febyd ond gwyddys iddo gael ysbaid yn ysgol ‘
Cranogwen
’ (
Bywg.
, 780)
ym
Mhontgarreg
. Ar ôl etholiad cyffredinol
1868
trowyd ei deulu allan o'u cartref am fod y tad wedi pleidleisio i'r ymgeisydd
Rhyddfrydol
, a symudwyd i ffermdy
Pant-teg
yng nghyffiniau'r
Ceinewydd
. Pan oedd yn ddeuddeg oed derbyniwyd ef yn
brentis gan siopwr
yn
Llangrannog
. Wedi 3 bl. yno aeth i
weithio mewn siop groser a dilledydd
yng
Nghendl, Gwent
. Tuag
1877
penderfynodd ymgynnig i'r weinidogaeth a phregethodd am y tro cyntaf yng nghapel
Maen-y-groes
ger y
Ceinewydd
. Aeth i ysgol a gedwid gan
C.H.
Hughes
yn
festri capel Tywyn (A)
,
Ceinewydd
, ac yn
1881
ef oedd y cyntaf o'r ysgol honno i gael ei dderbyn i
Brifysgol Llundain
. Aeth i
Goleg Newydd
,
Llundain
, lle yr oedd
Samuel
Newth
yn
brifathro
, i ymbaratoi ar gyfer y weinidogaeth, gan ennill gradd
B.A.
yn
1884
a'r
A.T.S.
yn
1886
. Bu'n
athro cynorthwyol
yn ysgol
Watcyn Wyn
(
Bywg.
, 1011-12)
yn
Rhydaman
nes cael ei wahodd i weinidogaethu yn eglwysi
Castell Paen
a
Rhos-goch, Maesd.
, yn
1887
. Oddi yno symudodd i
Aberhonddu
i ofalu am eglwys Saesneg
Glamorgan Street
yn
1894
. Ar ôl marwolaeth
John
Morris
(
Bywg.
, 621-2)
,
prifathro
'r
Coleg Coffa
yn y dref honno, yn
1896
, cafodd ei wahodd (ac yntau'n parhau i fugeilio'r eglwys) i
ddarlithio ar yr Hebraeg
am dipyn yno. Pan sefydlwyd y gyfadran ddiwinyddiaeth ym
Mhrifysgol Cymru
cafodd ei wahodd i
ddarlithio ar hanes yr Eglwys
am flwyddyn yn
1901
ac adnewyddwyd y gwahoddiad yn flynyddol nes ei benodi'n
athro llawn
yn
1905
a'i wneud yr un pryd yn
ysgrifennydd ariannol y coleg
(hyd
1942
). Arhosodd yn ei gadair nes ymddeol yn
1943
a chael y teitl
Athro Emeritus
.
Derbyniodd ddulliau ysgolheictod modern wrth drin y
Beibl
a hanes Cristionogol. Gellir dirnad ei ryddfrydiaeth ddiwinyddol yn ei esboniad ar
Epistol Cyntaf Paul at y Corinthiaid
(
1926
). Cyfrannodd lith am
Annibyniaeth
yng nghyffiniau
Castell Paen
a'r
Gelli
at y gyfrol
The history of Congregationalism in Breconshire and Radnorshire
(gol.
Joseph
Jones
;
1912
) ac yr oedd ymhlith y cyfranwyr at
Llyfr Gwasanaeth
yr
Annibynwyr
(
1926
). Cyfrannai hefyd i
Y Tyst
ac
Y Dysgedydd
. Yr oedd yn
gadeirydd bwrdd llywodraethwyr
ysgol ramadeg Aberhonddu
,
1921-31
. Trwy ei ffydd dawel a mwynder ei bersonoliaeth cafodd ei ystyried yn ‘ŵr Duw’ di-uchelgais a digenfigen y coleg. Gwyddai pawb am ei hoffter o
Aberhonddu
a
Brycheiniog
ac yn
1957
anrhydeddwyd ef â
rhyddfreiniad y fwrdeistref
. Pregethodd am y tro olaf yng nghapel
Tredomen
, ger
Aberhonddu
,
11 Tach. 1962
. Yr oedd yn ddibriod. Bu f.
ddydd Calan 1963
yn ei lety yn
Aberhonddu
, ei gartref am lawer o flynyddoedd. Ymhen ychydig fisoedd buasai wedi cyrraedd 105 oed. Claddwyd ef ar adeg o eira mawr ym mynwent gyhoeddus y dref.
Llyfryddiaeth:
-
The Congregational Year Book
, 1846
ff
,
1963-4
;
-
Blwyddiadur yr Annibynwyr Cymraeg
,
1964
;
-
adroddiadau'r Coleg Coffa,
1896-7
,
1901-6
,
1942-3
;
-
Pennar Davies
(gol.),
Athrawon ac Annibynwyr
, 1971
(
1971
), 20-30;
-
gwybodaeth gan
D.W. Godfrey Evans, Llandysul
,
-
a
Thomas Richards, Aberhonddu
;
- adnabyddiaeth bersonol.
Awdur:
William Thomas Pennar Davies (1911-96), Abertawe
