Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

EAMES , WILLIAM ( 1874 - 1958 ), newyddiadurwr ; g. ym Mhrestatyn, Ffl. , 1874 , yn fab i Griffith Eames a'i wraig Margaret (g. Dowell ) o Brestatyn . Saer oedd y tad a fwriodd ei brentisiaeth yn Lerpwl wedi cyfnod ar y tir yn ei fro enedigol yn sir Fôn . Ymsefydlodd yn Barrow-in-Furness ac yno fel cydgantorion yng nghôr Peter Edwards , ‘ Pedr Alaw ’ ( Bywg. , 180) y cyfarfu'r ddau. Mynnodd y fam ddychwelyd i Brestatyn er mwyn geni'r plentyn yng Nghymru , ond yn Barrow y magwyd ef am ddwy flynedd. Yna symudodd y teulu i Faes-y-Groes , Prestatyn , ac yn ysgol yr eglwys y cafodd William Eames ei addysg nes ei fod yn 12 oed a mynd i weithio gyda'i dad, ond pan oedd yn 17 oed aeth yn ddisgybl-athro yn ysgol Frytanaidd newydd Prestatyn . Ym mis Hyd. 1894 yr oedd yn un o fyfyrwyr cyntaf adran addysg Coleg y Brifysgol ym Mangor , a bu yno am ddwy fl. Ar ddiwedd ei gwrs cymerodd swydd athro cynorthwyol mewn ysgol Wesleaidd yn Dartford , Caint , lle y treuliodd ddwy fl., a dechrau ysgrifennu i'r papurau — Illustrated Bits a Sketchy Bits ac i Young Wales John Hugh Edwards ( Bywg. 2, 13) . Symudodd i ysgol yn Surbiton ac ar ôl dwy flynedd derbyniodd, yn 1900 , swydd yn ysgol fwrdd Caernarfon . Yno dechreuodd ddefnyddio Cymraeg yn y gwersi yn groes i'r traddodiad a chael cefnogaeth Arolygwr ei Mawrhydi . Yng Nghaernarfon daeth i gysylltiad agos â hoelion wyth newyddiaduraeth Gymraeg , e.e. R. Gwyneddon Davies ( Bywg. , 125 , o dan John Davies , ‘ Gwyneddon ’) , Beriah Gwynfe Evans ( Bywg. , 205) , Daniel Rees ( Bywg. , 774) , T. Gwynn Jones ( Bywg. 2, 33-4) , a John R. Lloyd Hughes , y cartwnydd (ei frawd-yng-nghyfraith yn ddiweddarach). Ac yntau wedi ymddiddori mewn ysgrifennu i'r wasg nid rhyfedd yn awyrgylch Caernarfon iddo gael ei atynnu gan newyddiaduraeth . Dewisodd Ab Gwyneddon ef i ysgrifennu erthygl flaen a nodiadau'r wythnos i'r North Wales Observer yn ei le tra byddai ef yn treulio tri mis yn America yn 1902 . Ym mis Medi y flwyddyn honno ffarweliodd â'r ysgol i ddilyn ‘ Eifionydd ’ ( John Thomas , 1848 - 1922 , Bywg. , 896) fel golygydd Y Genedl , a chadwodd y gadair tan ddiwedd 1907 , pryd y cafodd ei ddewis yn un o isolygyddion i'r Manchester Guardian a dechrau ar ei waith ym Manceinion ym mis Ion. 1908 . Yn 1916 penodwyd ef yn ysgrifennydd ariannol i'r Manchester Stock Exchange , ond cadwodd gysylltiad â'r Guardian . Yn 1919 cafodd ei wneud yn ysgrifennydd yr Exchange . Yn 1920 penderfynodd ef a meibion C.P. Scott sefydlu wythnosolyn masnachol — y Manchester Guardian Commercial Supplement a ymddangosodd ym mis Meh. y fl. honno, a throi'n llwyddiant diamheuol gyda'i atodiadau a ddaeth yn boblogaidd ym myd masnach, a pharhau tan 1939 . Yn yr wythnosolyn hwn y rhoddwyd hysbysrwydd i syniad Charles Tonge o osod llinellau gwyn i reoli trafnidiaeth ar y ffordd. Yn 1931 dychwelodd i Gymru ac ymsefydlu ym Mhrestatyn a dechrau darlledu o stiwdio Bangor . Yn 1940 penodwyd ef gan Syr John Reith yn swyddog y wasg i'r Weinyddiaeth Hysbysrwydd , a symudodd i Gaerdydd lle y daeth yn gyfeillgar â D.T. Davies a Chaleb Rees (gw. isod) , arolygwyr ysgolion , a darlledu'n rheolaidd o Gaerdydd . Yn 1947 gwnaed ef yn M.B.E .

Pr., 25 Gorff. 1902 , â Jane Myfanwy Hughes (chwaer Howel Harris Hughes ; gw. isod) , awdur Llyfr prydiau bwyd ( 1932 ), a hi oedd ‘ Megan Ellis ’, golygydd tudalennau'r merched yn y Ford Gron. Clywyd hithau ar y radio o Fangor a Chaerdydd hefyd. Yr oeddynt yn gydawduron y nofel Melin y ddôl ( 1948 ). Bu f. William Eames ym Mae Colwyn 29 Medi 1958 . Bu ei wraig f. yng Nghaerdydd 23 Meh. 1955 .

Llyfryddiaeth:

Mynegai Bywgraffyddol W.W. Price (yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Llyfrgell Gyhoeddus Aberdâr) ;
Y Genhinen 10-15, 1959-65 ;
Prestatyn Weekly , 4 Hyd., 1958 ;
Mynegeion cofrestri geni, priodi a marw Cymru a Lloegr yr ‘’ marwolaethau Hyd.-Rhag. 1958.

Awdur:
Evan David Jones, F.S.A., (1903-87), Aberystwyth