BRANGWYN
,
Syr
FRANK FRANCOIS GUILLAUME
(
1867
-
1956
),
arlunydd
:
g. yn
Bruges
,
Gwlad Belg
,
13 Mai 1867
, yn drydydd mab
William Curtis
Brangwyn
(a fu f.
1907
yng
Nghaerdydd
) ac
Eleanor
(g.
Griffiths
)
ei wraig a hanai o
Aberhonddu
.
Pensaer eglwysig
oedd y tad a chanddo weithdy dodrefn eglwysig yn
Bruges
ond dychwelodd y teulu i
Lundain
yn
1875
. Ychydig o addysg ffurfiol a gafodd y mab. Bu'n dysgu dylunio yn
Amgueddfa De Kensington
ac yn gweithio yng ngweithdy
William
Morris
yng nghanol
Llundain
,
1882-84
, yna bu'n
arlunydd crwydrol
yn
Lloegr
cyn dechrau teithio ar y cyfandir, y
Dwyrain Canol
a
De Affrica
. Yn
1896
pr.
nyrs
,
Lucy
Ray
(bu f.
1924
), ac ymsefydlu yn
Hammersmith
,
Llundain
ond ni bu iddynt blant. Bu f. yn
Ditchling
,
Sussex
,
11 Meh. 1956
.
Arbenigodd mewn
addurno adeiladau mawr
megis y
Gyfnewidfa Frenhinol
yn
Llundain
a'r
Capitol
yn
Nhalaith Missouri
,
T.U.A.
, â murlenni anferth, a
chynllunio carpedi a gwaith tapestri
. Comisiynwyd ef gan
Arglwydd Iveagh
yn
1924
i
beintio murlenni yn gofeb rhyfel
i
Dŷ'r Arglwyddi
. Wedi arbrofi gyda golygfeydd o faes y gad cafodd y syniad o ddarlunio cyfoeth yr
Ymerodraeth Brydeinig
y syrthiodd y bechgyn er ei mwyn, ond pan oedd y gwaith ar ei hanner gwrthododd yr
Arglwyddi
ei dderbyn ac yn awr y mae'r lluniau mawr lliwgar yn addurno
canolfan ddinesig Abertawe
lle y cynlluniwyd
Neuadd Brangwyn
i'w derbyn. Ceir casgliad mawr o'i ddyluniadau a'i gartwnau
paratoadol i'r gwaith hwn yn
Oriel Glynn Vivian
,
Abertawe
, lluniau yn ninasoedd
Ewrob
ac
Awstralia
, a chasgliad mawr o'i waith yn
Amgueddfa Genedlaethol Cymru
. Yr oedd yn
awdur
Belgium
(
1916
) a
The way of the cross
(
1935
). Derbyniodd lawer o anrhydeddau yma ac ar y cyfandir a'i urddo'n
farchog
yn
1941
.
Llyfryddiaeth:
-
Oxford Dictionary of National
Biography
;
-
T. M. Rees
,
Welsh painters, engravers and sculptors,
1527–1911
, 1912
(
1912
), 13;
-
gw. hefyd
William de Belleroche
,
Brangwyn talks
, Llundain, 1946
(
1946
)
-
a
Brangwyn's pilgrimage
, Llundain,
1948
(
1948
);
-
V. Galloway
,
The oils and murals of Sir Frank Brangwyn
R.A. 1867-1956
a
, 1962
(
1962
);
-
a
Trivium
1966 ff
, 8,
1973
, 121-6 am ail ystyriaeth o'r paneli.
Awdur:
Evan David Jones, F.S.A., (1903-87), Aberystwyth
