Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



WILLIAMS , MORRIS (‘ Nicander ’; Bywg. , 996)

Ar ddiwedd y par. cyntaf ychwaneger: Bu mab arall, WILLIAM WILLIAMS , yn brifathro ysgol ramadeg y Bont-faen o 1875 i 1889 .

Atodiadau a chywiriadau:

WILLIAMS , MORRIS (‘ Nicander ’; 1809 - 1874 ), clerigwr a bardd ;

g. yng Nghaernarfon , 20 Awst 1809 , mab William Morris a Sarah ei wraig (yr oedd hi'n chwaer i Peter Jones , ‘ Pedr Fardd ’ [q.v.] ; bu'n forwyn ar fferm Dewi Wyn ,’ a William Morris yn was i Robert ap Gwilym Ddu ). Pan oedd ef yn blentyn symudodd y teulu (a oedd yn aelodau gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ) i'r Coed Cae Bach , Llangybi , Eifionydd . Bu yn yr ysgol yn Llanystumdwy , a phrentisiwyd ef yn saer ; dechreuodd brydyddu yn ieuanc, ac yn 1827 cyfansoddodd ‘ Awdl ar y Pedwar Mesur ar Hugain Cerdd Dafod, defnyddiau yr hon ydynt Enwau Priodol o'r Ysgrythyr Lan … er difyrwch i hoffwyr yr Awen .’ Cyfrannodd yn helaeth o draddodiad a chymdeithas lengar Eifionydd , a gwelwyd bod ynddo ddeunydd ysgolhaig . Swcrwyd ef felly i fanteisio ar gyfleusterau addysgol pellach; aeth i Ysgol y Brenin yng Nghaer , ac ymaelodi yn Rhydychen yn aelod o Goleg Iesu , Ebrill 1832 . Graddiodd yn B.A. yn 1835 ag anrhydedd yn yr ail ddosbarth yn y clasuron ac yn M.A. yn 1838 ; urddwyd ef yn ddiacon gan esgob Caer yn 1835 , ac yn offeiriad gan yr esgob Carey o Lanelwy yn Hydref 1836 . Trwyddedwyd ef yn gurad i Dreffynnon , Ebrill 1836 ; aeth wedyn i esgobaeth Bangor , ac aildrwyddedwyd ef i Dreffynnon , Mehefin 1838 . Yna daeth yn gurad Bangor a Phentir , Chwefror 1840 , yn gurad Llanllechid , Ebrill 1845 , ac yn gurad parhaus Amlwch (a Llanwenllwyfo ), Ionawr 1847 . Yn Hydref 1859 codwyd ef yn rheithor Llanrhuddlad (gyda Llanfflewin a Llanrhwydrus ) a bu yno hyd ei f., 3 Ionawr 1874 . Claddwyd ef ym mynwent Llanrhuddlad ; y mae coflech iddo yn yr eglwys yno, a hefyd bulpud marmor yn eglwys gadeiriol Bangor . Yn 1840 priododd ag Anne Jones o Ddinbych ; bu iddynt bum merch a thri mab. [O'r meibion, bu un, WILLIAM WILLIAMS , yn brifathro ysgol Friars ym Mangor o 1879 hyd 1919 ; bu f. 23 Chwefror 1938 yn 87 oed; yn 1901 cyhoeddodd waith gan ei dad, Damhegion Esop ar Gân .]

Pan oedd ‘ Nicander ’ yn Nhreffynnon , bu'n cynorthwyo yn y gwaith o ddiwygio Cymraeg y Llyfr Gweddi Gyffredin , ac o eisteddfod Aberffraw yn 1849 ymlaen, pan enillodd y gadair am awdl ar ‘ Y Greadigaeth ,’ bu'n flaenllaw yn y byd llenyddol, gan ennill a beirniadu droeon yn yr eisteddfod genedlaethol . Ysgrifennodd yn helaeth i'r Cylchgrawn Cymraeg , gan gyfieithu Chwedlau Esop yn Gymraeg ; cyfansoddodd hefyd lawer o emynau . Ymhlith ei gyhoeddiadau ceir Y Flwyddyn Eglwysig , 1843 ; Dysga Fyw , 1847 ; a Dysga Farw , 1848 ; sef cyfieithiadau o weithiau'r Dr. Sutton ; argraffiad o Llyfryr Homiliau , 1847 ; Y Psallwyr, neu Lyfr y Psalmau wedi ei gyfieithu a'i gyfansoddi o'r newydd ar fesur cerdd , 1850 ; argraffiad o waith Dafydd Ionawr ,’ 1851 ; a nifer o draethodau ar faterion eglwysig. Ceir hefyd yn Adgof uwch Anghof , 1883 , ddetholiad diddorol o'i lythyrau at ei gyfaill Ebenezer Thomas (‘ Eben Fardd ’) . Yr oedd yn un o arloeswyr ‘ Mudiad Rhydychen ’ yn esgobaeth Bangor .

Ffynonellau:

  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • 'Adgof uwch Anghof.' Llythyrau lluaws o Brif Enwogion Cymru (1883) ;
  • A. O. Evans , A Chapter in the History of the Welsh Book of Common Prayer; or, the letters which were written preparatory to the revised edition of 1841. Annotated, with biographical sketches (Bangor, 1922) ;
  • Y Geninen , 1884 , 1887 ;
  • Yr Haul , 1874 ;
  • cofrestri esgobaeth Bangor a Llanelwy (N.L.W.);
  • Y Gwyliedydd , 1827 ;
  • Y Gwyddoniadur Cymreig (1889–96) .

Awdur:

Thomas Iorwerth Ellis, M.A., (1899-1970), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1970