Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

MOSTYN , AMBROSE ( 1610 - 1663 ; D.W.B. , 1143-4), pregethwr Piwritanaidd y bu'r achyddwyr yn esgeulus ohono; gallasai Lewis Dwnn fod wedi cynnwys ei enw yn ei Heraldic Visitations , ond ni wnaeth; ceir llawer iawn o fanylion yn Powys Fadog am deulu Mostyn , ond dim gair am y Mostyn hwn; cafodd T. A. Glenn gyfle i gyfeirio ato yn ei Mostyns of Mostyn , ond collodd ef. Fel mater o ffaith un o Fostyniaid Calcot oedd Ambrose Mostyn , cangen o Fostyniaid Talacre , mab i Dr Henry Mostyn , Canghellor Bangor , ac ŵyr i Syr Pirs Mostyn o Dalacre , hynny yw, mab i Eglwyswr digymrodedd ac ŵyr i Babydd . Derbyniwyd ef i goleg y Trwyn Pres , yn Rhydychen , 16 Mai 1627 , fel doctoris filius , graddiodd yn B.A. yn Ion. 1630 , ac yn fuan iawn datblygodd, yn erbyn holl draddodiadau ei deulu, yn Biwritan diamheuol. Ar 19 Ebr. 1642 cafodd ei enwi gan Dŷ'r Cyffredin yn ‘ddarlithydd' Piwritanaidd yn Pennard yn sir Forgannwg ; ar 20 Gorff. 1644 , gorchmynnwyd iddo weithio yng ngogledd Cymru ; yn ddiweddarach, ar 27 Gorff. 1646 , gorchmynnwyd ef gan Bwyllgor y Gweinidogion Llwm i bregethu yn Abertawe a'r cylch, ac mor effeithiol oedd ei waith fel mai iddo ef y rhoddir y clod (gan Henry Maurice yn ei adroddiad am gynulleidfaoedd Cymru yn 1675 ) am drefnu'r eglwys ‘gynulledig’ gyntaf yn y rhanbarth hwnnw, cnewyllyn a wnaeth Abertawe yn un o brif gadarnleoedd Anghydffurfiaeth Cymru . Heb fod yn hir, ar 7 Meh. 1648 , cafodd alwad eto o'r de i'r gogledd, canys gorchmynnwyd iddo gan yr un pwyllgor fyned ar deithiau pregethu yn siroedd y gogledd yng nghwmni Morgan Llwyd ( Bywg. , 561) a Vavasor Powell ( Bywg. , 731) , y tri i dynnu eu swcwr o ddegymau chwe plwy yn Arwystli . Yn ddiweddarach enwyd ef yn un o'r 25 profwyr o dan Ddeddf Taenu'r Efengyl ( 1650-3 ) ac ymddengys iddo dreulio cyfnod ym Maldwyn ; yn 1654 ef oedd un o'r gweinidogion a benodwyd i fod wrth benelin y comisiynwyr a oedd i droi Anglicaniaid ystyfnig ac ysgyfala allan o'u lleoedd; ar 25 Medi 1655 , ef a bregethai o flaen barnwyr y frawdlys yn Wrexham . Er na roddodd ei enw wrth y brotest siarp yn erbyn Diffynwriaeth Cromwell , y Word for God , y mae lle cryf i gredu nad oedd yn hollol fodlon ar y datblygiadau newydd a chymerodd hyd Hyd. 1656 , cyn penderfynu gofalu am saint Holt o dan fendith y Triers . Ar farwolaeth Morgan Llwyd yn 1659 penodwyd ef (yn ôl cofnod yn y Lambeth MS 987 ) yn fugail ar gynulleidfa Wrexham , er nad oes neb yn hollol sicr beth oedd rhychwant y fugeiliaeth honno, na pha le yr oedd yr aelodau yn cwrdd. Ar ôl dyfod Adferiad 1660 a'r troi allan a'i dilynodd, arhosodd Mostyn am beth amser yn Wrexham a'r cylch; yn niwedd Ebrill, 1661 , cafodd loches gan yr Arglwydd Piwritanaidd Saye a Sele yn sir Rhydychen gan wasanaethu fel caplan i'r teulu; yn ddiweddaf oll, ymadaw odd am Lundain , lle y bu farw yn nyddiau olaf 1663

Yr oedd Mostyn yn ŵr cyfrifol a dibynadwy, a'i olygiadau yn gymedrol uniongred (er iddo unwaith amlygu syniadau ar fedydd plant a barodd dipyn o syndod i Philip Henry ; q.v.; Bywg. , 325) . Yr oedd Piwritaniaid mawr, mwy nag ef, yn falch o'i air da, ac yn barod i ymddiried iddo eu pethau mwyaf cysegredig: enwyd ef gan Walter Cradock ( Bywg. , 78) fel goruchwyliwr ei ewyllys olaf; ef oedd un o'r ddau sgutor ar ewyllys Morgan Llwyd . A phan fu farw ei wraig gyntaf, Jane , 26 Gorff 1651 , cafodd air caredig oddi wrth y Piwritan gwreiddiol ond annosbarthus hwnnw, William Erbery ( Bywg. , 202) . Goroeswyd ef gan ei ail wraig, Elisabeth ferch Syr Edward Broughton , barwnig , Marchwiail ( ?1610 - 1665 )

Llyfryddiaeth:

Firth a Rait : Acts and Ordinances of the Interregnum, 1642–1660 , 1911 , ii, 983-4;
Bodleian Manuscripts 323 (114), 325 (68-68b);
The Journals of the House of Commons , ii, 551, iii, 565;
Cyfeirir at ddau argraffiad, gan E. B. Underhill, 1847, a Nathaniel Haycroft, 1865. Cyfeirir hefyd at Addenda B (tt. 511–9 yn arg. 1847) Add B , 514;

Calamy , An account of the ministers…ejected , 1660–2 , ii, 714;

Calendar of the Committee for Compounding with Delinquents, etc., 1643–1660 . Record Publication , iii, 1725 ;

Lambeth Manuscripts 977 (42); 987 (200-1);

Philip Henry , Diaries and letters of Philip Henry, M.A. of Broad Oak, Flintshire, A.D. 1631-1696 , Llundain, 1882 , 42, 74, 153

[Gw bellach Y Cofiadur , 31, tt 62-5]

Awdur:
Thomas Richards, D.Litt., (1878-1962), Bangor