Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

MADOG ap GRUFFYDD ( Bywg. , 571) Dilëer (q.v.) ar ôl Gruffydd Maelor II .

MADOG ap GRUFFYDD (bu f. 1236 ), arglwydd Powys ; mab hŷn Gruffydd Maelor I [q.v.] ac Angharad , ferch Owen Gwynedd [q.v.] . Ynghyd â'i frawd Owen , dilynodd Gruffydd Maelor yn 1191 , a phan fu Owen f. yn 1197 daeth yn unig reolwr Powys i'r gogledd o afonydd Rhaeadr a Thanat . O hyn ymlaen daeth y wlad hon — a gynhwysai Maelor Gymraeg a Maelor Saesneg , Iâl , Cynllaith , Nanheudwy , a rhan o Mochnant — i'w galw yn Powys Fadog o'i chyferbynnu â Phowys Wenwynwyn (gw. dan Gwenwynwyn ). Ar y cyntaf yr oedd Madog yn gyfeillgar â Llywelyn I , eithr troes ei gefn ar ei gefnder pan oedd ffawd hwnnw yn bur isel yn 1211 . Parhaodd i gadw draw wedi i Lywelyn ailffurfio'r gynghreiriaeth Gymreig yn 1212 ac ystyrid ef fel un o gynghreiriaid cydnabyddedig y brenin John , yn derbyn tâl ganddo. Erbyn 1215 , fodd bynnag, fe'i ceir yn gadarn o blaid Llywelyn a pharhaodd felly hyd y diwedd. Wedi ei farw ef yn 1236 , amharwyd ar undod Powys Fadog gan y rhannu a fu cydrhwng ei bum mab — Gruffydd Maelor II [q.v.] , Gruffydd Iâl , Maredudd , Howel , a Madog Fychan . Claddwyd ef yn abaty Glyn y Groes , a sefydlasai ef ei hun — mynachlog ddiwethaf Urdd y Sistersiaid yng Nghymru .

Yr Athro Thomas Jones Pierce, M.A., F.S.A., (1905-1964), Aberystwyth