IORWERTH ap MADOG
(
fl.
1240?-68
; D.W.B., 1130),
gŵr cyfraith a enwir yn fynych mewn amryw lawysgrifau o ‘Ddull Gwynedd’ y cyfreithiau Cymreig
.
Mewn un llawysgrif gelwir ef yn fwy pendant yn
‘
Iorwerth ap Madog ap Rhahawd
’, a gwnai hyn ef yn frawd i'r
bardd
Einion ap Madog
(
fl.
c. 1237
;
Bywg.
, 189)
, perthynas a dderbynir gan
Syr
John
Lloyd
,
Hist. W.
, 355. Byddai felly yn un o ddisgynyddion
Cilmin Droed-ddu
(
9ed g.
), ac yn perthyn i'r teulu y daethpwyd i'w adnabod yn ddiweddarach fel teulu
Glyn
,
Glynllifon
,
sir Gaernarfon
(
Bywg.
, 262 a 263-4)
, teulu a fagodd
gyfreithwyr
o gryn fri mewn cyfnod diweddarach. Ceir ymchwiliad manwl i gysylltiadau teuluol
Iorwerth
yn
Cylch. Ll.G.C.
(gw. cyfeiriad isod). Hyd yn oed cyn amser
Iorwerth
buasai'r teulu yn amlwg ym myd y gyfraith a gweinyddiaeth. E.e. bu cefnder tadcu
Iorwerth
, sef
CYFNERTH
(
fl
.
c. 1210
) yn gyfrifol am
lunio llyfr cyfraith
a gysylltid yn wreiddiol â
Gogledd Cymru
, ond mewn argraffiadau diweddarach â
De Cymru
. Yn ôl pob tebyg, gor-ewythr
Iorwerth
,
YSTRWYTH
(fl.
1204-22
; gw.
Lloyd
,
Hist. W.
, 622, n. 55 a mynegai), oedd y
clerigwr
o'r enw hwnnw a wasanaethai fel
ysgrifennydd
a
chennad
i
Lywelyn Fawr
. Credir mai
Iorwerth
a roddodd ei ffurf derfynol i ‘
Ddull Gwynedd
’, y gorau'i drefniant a'r mwyaf cyflawn o'r Dulliau. Y mae'n amlwg
y cyfrifid ef yn ei ddydd yn
awdurdod uchel ar y gyfraith
, ond ni ellir penderfynu'n fanwl pa beth yn union a ychwanegodd ef at gorff y gyfraith. Erthygl
Dafydd
Jenkins
, ‘
Iorwerth ap Madog
’, yn
Cylch. Ll.G.C.
, viii, 164-70, yw ffynhonnell y cyfan ymron o'r nodyn hwn. Ceir disgrifiad byr a chryno o'r gwahanol fersiynau a llawysgrifau'r Cyfreithiau yn
Lloyd
,
Hist. W.
, 354-6.
Awdur:
Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D.,
F.S.A., (1881-1969), Bangor
