GRIFFITH
,
THOMAS TAYLOR
(
Bywg.
, 281)
Ychwaneger: yr oedd teulu
Griffithiaid
Cae Cyriog
(
Hafod
,
Rhiwabon
) yno tua
1450
o leiaf (
Powys Fadog
, ii, 184), ond ni raid ymhelaethu ar neb ohonynt cyn
John
Griffith
neu
Siôn Gruffydd
(
1654
-
1698
),
achyddwr
a
herold
, a fu f.
31 Hyd. 1698
. Daeth ei lsgr. ef i ddwylo ei ŵyr
T. T.
Griffith
(uchod)
; yn
1910
fe'u rhoddwyd yng nghadwraeth
Ll.G.C.
, ac yn
1923
daethant yn eiddo iddi —
N.L.W. MSS. 7006-10
. Y pwysicaf ohonynt yw ‘
Llyfr Du Basing
’ (gw. dan
Gutun Owain
);
7008
yw casgliad
John
Griffith
o achau
Gogledd Cymru
.
Llyfryddiaeth:
-
Handlist of Manuscripts in the National
Library of Wales
, 1940 ff
X, 230;
-
Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru
V, 99.
Awdur:
Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D.,
F.S.A., (1881-1969), Bangor
Atodiadau a chywiriadau:
GRIFFITH
,
THOMAS TAYLOR
(
1795
-
1876
),
meddyg a hynafiaethydd
;
g. yn
Wrecsam
,
11 Rhagfyr 1795
, un o un-plentyn-ar-ddeg (a mab hynaf)
Thomas
Griffith
(
1753
-
1846
),
meddyg
, a gor-ŵyr
Siôn
Gruffydd
,
Cae Cyriog
,
Rhiwabon
[q.v.]
,
achyddwr
ac
arwyddfardd
yr etifeddodd
Thomas Taylor
Griffith
ei lawysgrifau (fe'u dangoswyd ganddo i'r
Cambrian Archaeological Association
yng nghyfarfod
Wrecsam
yn
1874
; y maent yn awr yn y
Llyfrgell Genedlaethol
). Cafodd ei addysg yn
ysgol Dr. Williams
a'r ysgol ramadeg yn
Wrecsam
; wedi iddo orffen ei brentisiaeth gyda'i dad aeth i
ysbytai Guy
a
S. Bartholomew
,
Llundain
, wedi hynny i
Leeds
o dan
Hoy
(
1810
)
, ac yna i
Paris
o dan
Puytryne
; daeth yn
M.R.C.S.
yn
1817
ac yn
gymrawd (anrhydeddus)
yn
1844
. Dechreuodd fel partner gyda'i dad,
c.
1820
; yn
1826
aeth ar ei gyfrifoldeb ei hun, gan briodi, yr un flwyddyn, ŵyres
William
Robertson
(
1721
-
1793
), yr
hanesydd Ysgotaidd
. Bu'n
gweini
ar y
dywysoges
Victoria
yn
1832
pan oedd hi yn ymweld â
Wynnstay
gyda
duges Caint
. Bu iddo ran bwysig yn sefydlu (1) adran
Gogledd Cymru
o'r
British Medical Association
(bu'n
llywydd yr adran
ddwywaith), ac (2)
ysbyty Wrecsam
(
1832
), lle y mae darlun ohono yn hongian. Bu'n ddiwyd gyda'r gwaith o ymgorffori
Wrecsam
(
1849-57
), a rhoes arian i waddoli cronfa ymddiriedolwyr eithr gwrthododd gael ei ddewis yn
faer
cyntaf y dref. Yr oedd ef a'i wraig ymhlith
arloeswyr addysg rad
yn y dref, gan gynorthwyo i
gychwyn ysgol i'r tlodion
, y ‘
Ragged School
’ (
1852-81
) a gwasanaethu fel ei
thrysorydd
cyntaf. Bu f.
6 Gorffennaf 1876
.
Llyfryddiaeth:
-
Wrexham Advertiser
,
8 Gorffennaf 1876
;
-
Archaeologia Cambrensis
, IV, vii, 234;
-
History of the Princes, the Lords Marcher,
and the Ancient Nobility of Powys Fadog
, ii, 184-7;
-
A. N. Palmer
,
History of the town of Wrexham its houses,
streets, fields, and old families. being the fourth part of
"A history of the town and parish of Wrexham"
,
Wrecsam, 1893
,
1893
, 18, 53, 86, 97-8, 110;
-
C. Dodd
,
Wrexham Schools and Scholars
, Wrecsam,
1924
(Wrexham,
1924
), 15-8;
-
Border Counties Advertizer
, Wrexham Jubilee Souvenir,
1907
;
-
Llawysgrifau Llyfrgell Genedlaethol
Cymru
7006-10.
Awdur:
Athro Emeritus Arthur Herbert Dodd, M.A., (1891-1975), Bangor
