EUDDOGWY
, (
Bywg.
, 202b).
Yn lle Burig darllener
Buddig
. Saif yr ail ‘u’ yn
Anauued
am ‘f’.
Atodiadau a chywiriadau:
EUDDOGWY
(
Oudoceus
)
,
sant
,
fl.
yn
niwedd y 6ed g.
;
un o
esgobion
cynnar
Llandaf
. ‘Buchedd’ a geir yn ‘
Llyfr Llandaf
’ yw yr unig ffynhonnell am ei fywyd. Dywed honno mai mab oedd
Euddogwy
i
Buddig
,
tywysog Llydewig
, ac
Anauued
, chwaer
Teilo Sant
. Er cyflawni addewid, ymddiriedwyd
Euddogwy
i ofal ei ewythr,
Teilo
, a dychwelodd i
Landaf
gydag ef.
Euddogwy
ydoedd olynydd
Teilo
yn yr esgobaeth, a dywedir iddo dalu gwrogaeth i
Gaergaint
. Rhydd y gweddill o'r ‘Fuchedd’ ddisgrifiadau o daith
Euddogwy
i
Rufain
, o'r modd y symudodd greiriau o
Dyddewi
a
Llandeilo Fawr
i
Landaf
, ac o'r gwyrthiau a gyflawnwyd ganddo. Trwy gyfrwng un o'r gwyrthiau hyn, daeth i gyffyrddiad â
Gildas Sant
. Bu f.
2 Gorffennaf
, a dethlid ei ŵyl ar y dydd hwnnw. Cyfansoddwyd ‘
Llyfr Llandaf
’ fel cyfanwaith yn y
12fed g.
gyda'r bwriad o ychwanegu at safle a dylanwad
esgobaeth Llandaf
fel y'i had-drefnwyd hi gan y
Normaniaid
. Y mae'r ‘
Vita Beati Oudocei
’ a'r un siarter ar hugain sydd yn ei ddilyn yn ffurfio gyda'i gilydd ran hanfodol o'r cynllun cyffredinol. Nid yw'r ‘Fuchedd’ o unrhyw werth hanesyddol, ac y mae'n frith o wallau amseryddol a ffugiadau amlwg. Asiwyd traddodiadau am ddau neu dri cymeriad gwahanol ynghyd, a gwneir
Eudoce
,
esgob
ym
Morgannwg
yn y
9fed g.
, yn
Euddogwy Sant
trwy ei gyplysu â'r person a roddodd ei enw i
Landogo
yn
sir Fynwy
, yr unig eglwys sydd yn arddel
Euddogwy
fel ei noddwr.
Llyfryddiaeth:
-
The Lives of the British Saints
, iv, 28-36;
-
J. Gwenogvryn Evans
a
John Rhys
,
Liber Landavensis. The
Text of the Book of Llan Dâv
) , 1893
130-60;
-
G. H. Doble
,
Saint Oudoceus extract from "The Journal of
Theological Studies" July-Oct., 1942 (Vol.XLIII, No.171-2)
and Jan.-Apr., 1943 (Vol.XLIV, No.173-4)
,
1942-1943
;
-
Duine
,
Memento des sources hagiographiques
del'histoire de Bretagne
, 1918
, 131;
-
Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru
, iv, 123-57.
Awdur:
Hywel David Emanuel, M.A., (1921-70), Aberystwyth
