Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

VAUGHAN , HERBERT MILLINGCHAMP ( 1870 - 1948 ), hanesydd, ac awdur ; g. 27 Gorff. 1870 yn Mhenmorfa , Llangoedmor , sir Aberteifi , mab hynaf John Vaughan a Julia Ann ( Morris ) . Cafodd ei addysg yn ysgol Clifton a Choleg Keble , Rhydychen , lle y graddiodd. Gan fod ganddo foddion preifat medrodd roddi ei holl fryd ar astudio hanes a llenyddiaeth ac ymroddi i lenydda . Cyhoeddodd dros ddwsin o lyfrau , heblaw ysgrifennu llu o erthyglau ac adolygiadau , a gadael ar ei ôl, heb eu cyhoeddi, dair nofel a gweithiau ereill. Ei lyfr cyhoeddedig cyntaf oedd The Last of the Royal Stuarts ( 1906 ), sef hanes Henry Benedict Stuart , y dug Efrog Iacobitaidd a chardinal Efrog wedi hynny. O 1899 hyd 1910 bu'n byw yn yr Eidal , yn Naples a Florence y rhan fwyaf o'r amser, yn astudio hanes a daearyddiaeth y wlad honno ac yn ysgrifennu llyfrau (gw. Rhestr yn Who's Who ). Yn 1912-13 bu'n trafaelio yn Awstralia , gan gyhoeddi An Australasian Wander Year . Yn ystod Rhyfel Mawr I yr oedd gartref ym Mhlas Llangoedmor , yn cynorthwyo ar bwyllgorau ynglŷn â gwaith rhyfel ac yn ysgrifennu nofelau — e.e., Meleager: A Fantasy ( 1916 ) a The Dial of Ahaz ( 1919 ). Cyhoeddodd Sonnets from Italy yn 1919 , a Nepheloccygia: or Letters from Paradise yn 1929 .

Yn 1924 symudodd Vaughan i Ddinbych-y-pysgod ac yno yr ysgrifennodd ei waith mwyaf adnabyddus o safbwynt Cymru , sef The South Wales Squires ( 1926 ). Yr oedd ei wybodaeth am hen deuluoedd tiriog Cymru yn eang; dyna'n ddiau a barodd iddo gystadlu yn yr eisteddfod genedlaethol ar y testun — ‘ Jacobitiaid Cymru ’ (a gyhoeddwyd yn Cymmr. Trans. ) 1920 , ac ysgrifennu (yn Cymmr. Trans. , 1911-12 , 1919-20 ) ar Thomas Johnes yr Hafod (q.v.) a'i wasg argraffu breifat.

Ysgrifennai'n fynych hefyd i gyfnodolion a newyddiaduron, yn enwedig i'r West Wales Historical Records , Journal of the Welsh Bibliographical Society , Welsh Outlook , y Western Mail , a rhai o gyfnodolion mwyaf adnabyddus Lloegr .

Cofféir Vaughan hefyd am ei wasanaeth gwerthfawr dros dymor hir ( 1916-48 ) i Lyfrgell Genedlaethol Cymru — fel cynghorwr a phwyllgorwr ac fel rhoddwr hael i'r sefydliad hwnnw. Rhoes i'r Llyfrgell gasgliad ei hen-daid Benjamin Millingchamp ( Bywg. 596) o'r llawysgrifau dwyreiniol a gasglasai hwnnw — am fanylion gweler ‘ Life and Letters of the Venerable Benjamin Millingchamp ’ ( N.L.W. MSS. 13915-7 yn awr) a Hermann Ethé , N.L.W. Catalogue of Oriental Manuscripts ( 1916 ). Yr oedd yn awdurdod ar blatiau llyfrau ; bu'n cynorthwyo i gatalogio casgliad helaeth Syr Evan Davies Jones , barwnig , ac efe a gatalogiodd ( 1938 ) gasgliad Aneurin Williams (yn LL.G.C. ). Pan oedd yn byw yn yr Eidal casglodd lawer o lyfrau prin a chain ; y mae'r casgliad hwn yn LL.G.C. bellach. Ychydig cyn ei farw ysgrifennodd fath ar hunangofiant — ‘ Memoirs of a Literary Bloke ’ ( N.L.W. MS. 14341 ) a ‘ Notes on the Life of Dorothy, Viscountess Lisburne ’ aelod o deulu Fychaniaid Trawsgoed ( sir Aberteifi ) yr oedd yntau'n perthyn ar un ochr iddo ( N.L.W. MS. 14647 ). Bu f. 31 Gorff. 1948 yn Ninbych-y-Pysgod .

Llyfryddiaeth:

Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru , vi. 166-9;
Who's who? , 1948 ;
adnabyddiaeth bersonol.

Awdur:

Syr William Llewelyn Davies, M.A., LL.D., F.S.A. (1887-1952), Aberystwyth