STANTON
,
CHARLES BUTT
(
1873
-
1946
),
aelod seneddol
dros
Ferthyr
ac
Aberdâr
,
1915-1922
;
g.
Aberaman
,
Aberdâr
,
7 Ebr. 1873
. Pan adawodd yr ysgol bu'n
was bach
gyda theulu ym
Mhen-y-bont-ar-ogwr
, ond yn ddiweddarach aeth
i'r lofa
yn ei dref
enedigol. Daeth i'r amlwg yn gyntaf yn ystod
streic yr haliers
yn
1893
pan gyhuddwyd ef o danio gwn yn un o'r ysgarmesoedd rhwng y
glowyr
a'r
heddlu
. Fe'i cafwyd yn euog o feddu gwn heb drwydded a'i ddedfrydu i chwe mis o garchar. Bu'n amlwg drachefn yn
streic y glowyr
yn
1898
ac yn
streic y docwyr
yn
Llundain
yr un flwyddyn, oblegid aeth yno i chwilio am waith pan gaewyd glofeydd
Aberdâr
. Daeth adref a bu'n un o'r rhai a sefydlodd gangen leol y
Blaid Lafur Annibynnol
yn
1900
ac a wahoddodd
Keir
Hardie
i fod yn ymgeisydd ac ennill y sedd yn etholiad cyffredinol y flwyddyn honno. O
1903 hyd at 1908
bu
Stanton
yn aelod o
gyngor tref Aberdâr
. Pan fu
Hardie
farw yn
1915
etholwyd
Stanton
yn
aelod seneddol
yn ei le yn yr is-etholiad. Safodd fel un pleidiol i bolisi'r weinyddiaeth ar y pryd yn y rhyfel yn erbyn yr
Almaen
. Gwrthwynebwyd ef gan
James
Winstone
(
Bywg.
1023)
,
llywydd
Ffederasiwn Glowyr De Cymru
. Ail-etholwyd
Stanton
yn etholiad cyffredinol
1918
pan drechodd y
Parch.
T. E.
Nicholas
, yr ymgeisydd pasiffistaidd. Gwnaed
Stanton
yn
Uwch-gwnstabl
Meisgyn Uchaf
yn
1919-20
, ac yn
1920
derbyniodd y
C.B.E.
Yn etholiad
1922
trechwyd ef gan
G. H.
Hall
, ymgeisydd swyddogol y
Blaid Lafur
. Bu fyw weddill ei oes yn
Hampstead
. Yr oedd yn wr urddasol ei olwg ac yn ystod y dauddegau a'r tridegau bu'n
actio mewn nifer o ffilmiau
, yn rhyfedd ddigon, a chofio'i gefndir, yn actio rhannau aristocratiaid a chlerigwyr. Yr oedd yn briod a chanddo ddau fab; lladdwyd un yn
1917
. Bu f. yn
Llundain
,
6 Rhag. 1946
.
Llyfryddiaeth:
- Gwybodaeth breifat;
-
Who was who?
.
Awdur:
Yr Athro Huw Morris-Jones, D.Phil., (1912-89), Bangor
