G.
13 Gorff. 1893
yn
33 Cadogan Terrace
,
Llundain
, yn unig fab
Courtenay Evan
Morgan
,
3ydd BARWN TREDEGAR
, a'r
Is-iarll cyntaf
o greadigaeth
1926
a'r
Fonesig
Katherine Agnes Blanche
Carnegie
, merch y
9fed Iarll Southesk
. Bu farw ei chwaer Gwyneth Erica (ganwyd 5 Ionawr 1895) mewn amgylchiadau sy'n dal yn ddirgelwch yn Rhagfyr 1924: cafwyd hyd i'w chorff yn afon Tawys a chyhoeddwyd dedfryd agored yn y cwest a ddilynodd ym mis Mai 1925. Addysgwyd yr
Anrhydeddus
Evan
Morgan
, fel yr adweinid ef am ran helaeth o'i oes, yn
Eton
ac
Eglwys Crist
,
Rhydychen
. Yr oedd yn un o sefydlwyr
Cymdeithas Geltaidd Rhydychen
, ac yn
Is-lywydd
o'r cychwyn. Yn unol â thraddodiad ei deulu
cymerodd gomisiwn yn y fyddin
gan ddewis yn naturiol y
Gwarchodlu Cymreig
,
27 Meh. 1915
, ond ni chaniataodd ei iechyd iddo ddilyn gyrfa filwrol. Bu am dymor yn
ysgrifennydd preifat
i
Ysgrifennydd Seneddol y Weinyddiaeth Lafur
, ac i
Syr
George
Riddell
pan oedd hwnnw yn cynrychioli'r
Wasg Brydeinig
yng
Nghynhadledd Heddwch Paris
. Ar ôl y Rhyfel bu'n
swyddog cyswllt dros Gymru
i'r
Lleng Brydeinig
, a bu'n
noddwr ysbytai a mudiadau dyngarol
. Gwasanaethodd fel
almwner
i
Urdd S. Ioan
yng
Nghymru
. Derbyniwyd ef i
Eglwys Rufain
toc wedi cyfnod y Rhyfel, a daeth yn un o
farchogion
Urddau Melita
a'r
Bedd Sanctaidd
. Gwasanaethodd fel
Ystafellydd Cledd a Chlôg
i'r Pabau
Bened XV
a
Phiws XI
. Bu am dymor yn gysylltiedig â
llysgenadaeth Prydain
yn
København
.
Ceidwadwr
ac
Undebwr
ydoedd mewn gwleidyddiaeth, ac ymgeisiodd, yn aflwyddiannus, am sedd etholaeth
Limehouse
yn
Stepney
yn
1929
. Mabwysiadwyd ef fel
ymgeisydd Undebol
dros etholaeth
ganol Caerdydd
yn
1931
ond ciliodd o blaid yr ymgeisydd
Llafur Cenedlaethol
. Er yn perthyn i deulu a dynnai gyfoeth lawer o'r diwydiant glo yr oedd o blaid dileu breindal ar fwynau.
Yr oedd yn wr galluog ac amryddawn. Bu'n
peintio
llawer yn ei ieuenctid ac arddangosodd ei waith yn
Salon Paris
.
Casglai weithiau celfyddyd
yn ddeallus yn arbennig weithiau o gyfnod y Dadeni yn yr
Eidal
. Cyhoeddodd un nofel —
Trial by Ordeal
,
1921
, a nifer o gyfrolau o farddoniaeth Saesneg —
Fragments
,
1916
,
At Dawn, poems profane and religious
,
1924
,
The eel and other poems
,
1926
,
The city of canals and other poems
,
1929
,
Gold and ochre
,
1917
,
Psyche, an unfinished freagment
,
1920
, a
A sequence of seven sonnets
,
1920
. Yr oedd yn
gymrawd
o
Gymdeithas Frenhinol Llenyddiaeth
a darllenodd bapur iddi ar agweddau ar gyfriniaeth Gristnogol yn
1928
. Yn
1935
sefydlodd
Ddarlith Tredegar
i'r Gymdeithas er cof am ei dad, ac ef a draddododd y ddarlith gyntaf ar y testun ‘
John Donne — lover and priest
’. Bu'n briod ddwywaith: (1) yn
1928
â'r
Anrhydeddus
Lois
Sturt
(m.
1937
), merch yr
ail Farwn Allington
, ac yn (2) yn
1939
â'r
Dywysoges
Olga
Dolgorouky
, priodas a ddiddymwyd yn
1943
. Bu f. yn
Honeywood
,
Horsham
,
27 Ebr. 1949
, a darfu'r
Is-iarllaeth
gydag ef. Dilynwyd ef yn y farwniaeth gan ei ewythr, yr
Anrhydeddus
Frederic George
Morgan
(
1873
-
1954
),
5ed Barwn Tredegar
, a thrwy drefniant y teulu yn yr ystad gan ei gefnder, yr
Anrhyddeddus
[Frederic Charles] John
Morgan
, y
6ed a'r olaf o Farwniaid Tredegar
. Chwalwyd yr ystad, ond sicrhaodd yr olaf ddiogelwch archifau'r teulu drwy eu gosod yng ngofal y
Llyfrgell Genedlaethol
gyda'r cyfarwyddyd eu bod i aros yn eiddo'r Llyfrgell pe byddai iddo, fel y gwnaeth, farw yn ddi-etifedd.