Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



LLOYD GEORGE , DAVID ( 1863 - 1945 ), yr IARLL LLOYD-GEORGE o DDWYFOR cyntaf , gwleidydd .

Ganwyd No. 5, New York Place , Manceinion , 17 Ion. 1863 , yn fab i William George , Tre-coed , sir Benfro , ac Elizabeth , merch David Lloyd o Lanystumdwy . Ar ôl marw'i dad yn sir Benfro yn 1864 , symudodd ei fam a'r plant i fyw gyda'i brawd, Richard Lloyd yn Llanystumdwy . Addysgwyd Lloyd George yn ysgol genedlaethol Llanystumdwy . Bu'n llwyddiannus yn arholiad cyntaf y Gyfraith yn 1877 , ac yn yr arholiad terfynol gydag anrhydedd yn 1884 . Cychwynnodd ar ei yrfa fel cyfreithiwr yng Nghricieth yn 1885 , ac enillodd fri fel dadleuwr eofn a siaradwr huawdl. Daeth i'r amlwg yn 1888 fel cyfreithiwr yn amddiffyn yn yr achos a elwid ‘ The Llanfrothen Burial Case ’, achos a enillodd, wedi apel. Ym mis Tach. 1888 , mabwysiadwyd ef yn ddarpar ymgeisydd seneddol Rhyddfrydol dros fwrdeistrefi Caernarfon . Ar farwolaeth Edmund Swetenham , yr aelod Torïaidd , ymladdodd Lloyd George yr etholiad ac ennill y sedd gyda mwyafrif o 18, 10 Ebr. 1890 . Cymerodd ei le yn Nhyr Cyffredin ar 17 Ebr. , a thraddododd ei araith gyntaf ar 13 Meh. Yn ystod ei dymor cyntaf yn y senedd, materion Cymreig, megis datgysylltiad a phwnc y tir, a'i diddorai'n bennaf, ac yn 1894 ef oedd arweinydd y pedwar aelod Cymreig ( LL.G. ei hun, D. A. Thomas , J. Herbert Lewis a Francis Edwards ) a wrthwynebodd weinyddiaeth Rosebery oherwydd ei hagwedd tuag at broblem datgysylltiad yng Nghymru . Yn yr un cyfnod, yng Nghymru ei hun, yr oedd yn gweithio dros fudiad Cymru Fydd a thros uno'r ddau Ffederasiwn Rhyddfrydol .

Yn y senedd ac ar hyd a lled y wlad gwrthwynebodd a beirniadodd y modd yr ymleddid Rhyfel De Affrica ( 1899-1902 ). Pan geisiodd annerch cyfarfod Rhyddfrydol yn Birmingham ym mis Rhag. 1901 , bygythiwyd ef gan y dorf, a bu mewn perygl am ei einioes. Bu am gyfnod yn amhoblogaidd iawn, ond yn etholiad 1900 cadwodd ei sedd gyda chynnydd yn ei fwyafrif. Pan ddaeth Mesur Addysg Balfour ger bron yn 1902 , Lloyd George oedd arweinydd y gwrthwynebiad Radicalaidd ac Anghydffurfiol i'r mesur, ac yng Nghymru bu'n gyfrifol am gynllun i'r cynghorau sir wrthod gweithredu'n unol a'r ddeddf.

Yn Rhag. 1905 pan ffurfiwyd gweinyddiaeth Ryddfrydol , penodwyd ef yn llywydd y Bwrdd Trafnidiaeth , a rhoddwyd iddo sedd yn y Cabinet . Dangosodd allu gweinyddol eithriadol, talent adeiladol, a dawn arbennig fel cyfaddawdwr pan godai anghydfod diwydiannol. Ym misoedd Hyd. a Thach. 1907 , llwyddodd yn ei ymdrechion i osgoi streic ar y rheilffyrdd. Yn ystod ei gyfnod fel pennaeth y Bwrdd Trafnidiaeth , bu'n gyfrifol am nifer o ddeddfau pwysig, yn eu plith y Merchant Shipping Act , 1906 , Patents and Designs (Amendment) Act , 1907 , a'r Port of London Act , 1908 .

Ym mis Ebrill 1908 , pan benodwyd H. H. Asquith yn Brif Weinidog , cymerodd Lloyd George ei le fel Canghellor y Trysorlys , ac ef a fu'n gyfrifol am gael Mesur Pensiynau'r Henoed drwy Dy'r Cyffredin , tasg a ddechreuasid gan Asquith ei hun. Yn 1909 cyflwynodd ei gyllideb gyntaf, a luniwyd gyda'r amcan o godi arian i hyrwyddo gwelliannau cymdeithasol . Disgrifiwyd hon fel cyllideb fwyaf dadleuol ein cyfnod. Gwrthodwyd hi gan Dy'r Arglwyddi , ac fel canlyniad cafwyd Deddf Senedd 1911 . Ym mis Awst 1910 , ceisiodd Lloyd George gael undeb rhwng y Rhyddfrydwyr a'r Ceidwadwyr , ond ofer fu'r ymgais. Ar 4 Mai 1911 cyflwynodd ei fesur Yswiriant Cenedlaethol , yn cynnwys darpariaeth ar gyfer afiechyd a diweithdra, mesur a dderbyniodd gadarnhad brenhinol ym mis Rhag.

Yng nghyllideb 1911 gwnaed darpariaeth ar gyfer talu cyflog i aelodau seneddol . Mewn araith yn y Mansion House ar 21 Gorff. 1911 , rhybuddiodd Lloyd George yr Almaen , na oddefai Prydain unrhyw ymosodiad yn Moroco . Fel canlyniad i'r araith hon, galwodd y Kaiser am ei ddiswyddiad. Ar 29 Meh. 1912 , cychwynnodd ei ymgyrch ynglyn â phwnc y tir, a sefydlwyd pwyllgor ymchwil. Yn yr un flwyddyn, penodwyd pwyllgor arbennig o aelodau Ty'r Cyffredin i archwilio cyhuddiadau yn erbyn rhai o'r gweinidogion, yn eu plith Lloyd George , ynglyn â'u cysylltiadau â'r American Marconi Company .

Pan gyhoeddwyd rhyfel yn erbyn yr Almaen ym mis Awst 1914 , syrthiodd i ran Lloyd George , fel Canghellor y Trysorlys , i reoli sefyllfa ariannol y wlad, a hynny mewn amgylchiadau anodd. Ym mis Mai 1915 , pan ffurfiwyd y llywodraeth unedig gyntaf, penodwyd ef yn Weinidog Arfau , ac ef a ddilynodd yr Arglwydd Kitchener fel Ysgrifennydd Rhyfel , pan fu farw'r gwr hwnnw ym mis Meh. 1916 . Ym mis Rhag. 1916 , ymddiswyddodd Asquith , a dilynwyd ef fel Prif Weinidog gan Lloyd George . Un o'r pethau pwysicaf a gyflawnodd yn y swydd hon yn ystod y rhyfel oedd creu unoliaeth ymhlith arweinwyr lluoedd arfog y cynghreiriaid . Wedi'r cadoediad yn 1918 , penderfynodd ar etholiad, ac fel canlyniad cafwyd llywodraeth unedig tan ei arweiniad gyda mwyafrif o 345 dros yr holl bleidiau eraill. Pan agorwyd y Gynhadledd Heddwch ar 18 Ion. 1919 , yr oedd Lloyd George yn un o'r tri gwr mwyaf blaenllaw yno. Ar ôl trafodaeth hir, llwyddodd i gael y Cytundeb Gwyddelig wedi ei arwyddo ym mis Rhag. 1921 . Ym mis Hyd. 1922 ymddiswyddodd yr aelodau Ceidwadol o'r llywodraeth. Fel canlyniad i hyn yr oedd yn amhosibl i'r llywodraeth unedig barhau, ac ymddiswyddodd Lloyd George . Er iddo ymdroi ym myd gwleidyddiaeth am rai blynyddoedd eto, ni ddaliodd unrhyw swydd ar ôl hyn. Yn 1926 cychwynnodd yr Ymchwiliad Diwydiannol Rhyddfrydol . Mewn araith ym Mangor , ym mis Ion. 1934 , rhoddodd amlinelliad o'i gynllun i ail adeiladu ein ffyniant cenedlaethol, sef polisi'r ‘ New Deal ’, a oedd i'w weithredu drwy'r pwyllgor a elwid ‘ The Council of Action ’.

Rhwng 1933 a 1936 ysgrifennodd ei War Memoirs , ac yn 1938 cyhoeddodd The Truth about the Peace Treaties. Ymwelodd â'r Almaen yn Awst 1936 , a chyfarfod â Hitler . Ni chymerodd unrhyw ran yn y gorchwyl o gyfarwyddo'r Ail Rhyfel Byd , ond parhaodd i fod yn aelod o Dy'r Cyffredin hyd Ion. 1945 , pan ymddeolodd a'i wneud yn iarll , gyda'r teitlau Iarll Lloyd George o Ddwyfor , ac Is-Iarll Gwynedd . Dychwelasai i'w gartref, Ty Newydd , yn Llanystumdwy , yn 1944 , a bu f. yno 26 Mawrth 1945 . Claddwyd ef, yn ôl ei ddymuniad, ar y llechwedd coediog uwchlaw afon Dwyfor , ger ei gartref.

Priodasai 24 Ion. 1888 , Margaret Owen , merch Richard Owen , Mynydd Ednyfed , Cricieth . Bu iddynt bump o blant, Richard (a'i dilynodd fel iarll) 1889 -; Mair Eluned ( 1890 - 1907 ); Olwen Elizabeth , 1892 -; Gwilym , ( Arglwydd Tenby ) , 1894 - 1967 ; Megan , 1902 - 1966 . Gwnaethpwyd ei wraig yn Dame Grand Cross of the British Empire yn 1918 . Bu hi f. 20 Ion. 1941 . Priododd Lloyd George yn ail, 23 Hyd. 1943 , Frances Louise , merch John Stevenson o Wallington , Surrey .

Anrhydeddwyd ef â'r Order of Merit yn 1919 , a'r Legion of Honour yn 1920 . Ef oedd cwnstabl castell Caernarfon o 1908 . Cafodd raddau anrhydeddus LL.D. (Cymru) , 1908 ; D.C.L. (Rhydychen) ; LL.D. (Caeredin) , 1918 ; LL.D. (Sheffield) , 1919 ; a LL.D. (Birmingham) , 1921 , a gwnaed ef yn gymrawd anrhydeddus o Goleg Iesu , Rhydychen , 1910 .

Ffynonellau:

  • Malcolm Thomson a Frances, Iarlles Lloyd George o Ddwyfor , David Lloyd George. The official biography. By M. Thomson with the collaboration of Frances, Countess Lloyd-George of Dwyfor, etc. , Llundain, 1948 ( 1948 );
  • Iarll Lloyd George o Ddwyfor , Dame Margaret; The Life Story of his Mother by Viscount Gwynedd, now Earl Lloyd George of Dwyfor , Llundain, 1947 ; ( 1947 );
  • David Lloyd George , War Memoirs of David Lloyd George , Llundain, 1933-36 , chwe chyfrol, 1933-6 ;
  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • Who was who? 1941-50 ;
  • Arddangosfa David Lloyd George ar wefan Ll.G.C.;
  • Llythyron gan David Lloyd George at ei frawd ar wefan Ll.G.C.;
  • Dyddiadur David Lloyd George, 1886, ar wefan Ll.G.C.

Awdur:

Edward Morgan Humphreys, O.B.E., M.A., (1882-1955), Caernarfon

Blwyddyn Cyhoeddi: 1970