Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

JONES , JOHN MORGAN ( 1873 - 1946 ); gweinidog gyda'r Annibynwyr a phrifathro coleg Bala-Bangor ; g. 23 Hyd. 1873 yn Albert Cottage , Cwmaman , sir Gaerfyrddin , yn chweched plentyn ac ail fab Joseph Jones , peiriannydd , a Mary ei wraig. Wedi cyfnod o addysg yn ysgol y Tŷ Marchnad bu'n gweithio mewn swyddfa gwaith alcam yn y cylch. Dechreuodd bregethu ym Methel Newydd , Garnant , o dan weinidogaeth y Parch. J. Towyn Jones yn 1889 ac aeth wedyn i ysgol y Gwynfryn , Rhydaman . Fe'i derbyniwyd i Goleg Coffa Aberhonddu yn 1891 , a graddiodd yng ngholeg Caerdydd yn B.A. gydag anrhydedd mewn Saesneg yn 1894 . Yn 1895 dechreuodd ei gwrs diwinyddol yn Aberhonddu , ond symudodd yn 1896 i goleg Mansfield , Rhydychen , gan raddio'n B.A. mewn diwinyddiaeth yn 1899 . Wedi hynny bu am flwyddyn ym Mhrifysgol Berlin o dan addysg yr hanesydd eglwysig Adolf Harnack — yr athro a adawodd fwyaf o'i ddylanwad arno.

Fe'i hordeiniwyd yn 1900 yn eglwys Anniynnol Saesneg y Tabernacl , Aberdâr , a chymerodd ran amlwg ym mywyd cyhoeddus y dref yn y blynyddoedd y bu yno. Bu'n aelod Rhyddfrydol o Gyngor Aberdâr o Ebrill 1904 hyd Ebrill 1907 , a lluniodd A Scheme & Syllabus of Moral and Biblical Instruction ( Aberdâr , 1905 ) ar gyfer ysgolion dyddiol y dref. Yn 1902 priododd Lucy Evans o Bridgnorth a bu iddynt ddau fab a merch. Yn Ionawr 1914 symudodd i fod yn athro Hanes yr Eglwys a Llenyddiaeth Saesneg yng ngholeg Annibynnol Bala-Bangor . Gyda phrifathro 'r coleg, Dr. Thomas Rees , bu a rhan flaenllaw mewn cyhoeddi'r papur pasiffistaidd Y Deyrnas rhwng Hyd. 1916 a Thach. 1919 . Ar f. Thomas Rees yn 1926 daeth yn brifathro ’i goleg a daliodd y swydd nes marw ohono yntau ar 7 Mawrth 1946 . Claddwyd ei weddillion ym mynwent Glanadda , Bangor .

Bu ganddo ar hyd ei oes ddiddordeb mawr mewn addysg a bu'n Gadeirydd Adran Gogledd Cymru o Fudiad Addysg y Gweithwyr o 1926 hyd 1946 . Yn y Brifysgol bu'n Warden Urdd y Graddedigion , 1930-33 , ac yn Is-lywydd coleg y Gogledd , 1944-46 . Yn ei enwad bu'n Gadeirydd Undeb Cynulleidfaol Saesneg Gogledd Cymru , 1933-4 , ac yn Gadeirydd Undeb yr Annibynwyr Cymraeg , 1939-40 .

Rhoes fynegiant i'w ddiddordeb mewn pynciau cyhoeddus a'i ryddfrydiaeth ddiwinyddol mewn toreth o erthyglau a llyfrau. Cyfrannodd erthyglau o bwys i'r Celt ; i'r Christian Commonwealth a'r Geiriadur Beiblaidd . Ceir penodau ganddo yn Moral Instruction and Training in Schools (gol. M. E. Sadler ), 1905 ; ar David Rees , Llanelli , yn Welsh Political and Educational Leaders , 1908 ; ac ar Efengyl Matthew yn The Story of the Bible , 1938 .

Bu'n olygydd Yr Efrydydd , Ebr. 1928-Medi 1931 a'r Cofiadur , 1923-46 . Efe oedd golygydd Hanes ac Egwyddorion yr Annibynwyr , 1939 .

Cyhoeddodd hefyd: (1) Y Tadau Pererin; eu Hanes a'u Neges , Merthyr Tydfil , 1920 ; (2) Paul of Tarsus: the Apostle and His Message , York , (d.d. ond 1916 ); (3) Dysgeidiaeth Iesu Grist a gyhoeddwyd gan Undeb yr Annibynwyr yn 1921 ac a ddiwygiwyd cyn ei ail-gyhoeddi yng Nghaerdydd yn 1937 ; (4) The New Testament in Modern Education , London , 1922 ; (5) (gyda G. A. Edwards ) Diwinyddiaeth yng Nghymru ( Traethodau'r Deyrnas ), 1924 ; (6) Traethodau'r Diwygiad ( Cyfres y Werin , Rhif 14) Wrecsam , 1926 ; (7) Y Bedwaredd Efengyl (2 gyfrol), Abertawe , 1930 , 1931 ; (8) Y Testament Newydd: ei hanes a'i gynnwys , Caerdydd , 1930 ; (9) Sgwrs: Cymdeithas Addysg y Gweithwyr, Bangor , ( 1940 ).

Llyfryddiaeth:

D. J. Williams , Hanes Coleg Bala-Bangor , heb ei gyhoeddi (heb ei gyhoeddi;
J. E. Lloyd yn The Congregational Year Book , 1846 ff , 1947 , 464;
Y Dysgedydd 1946 , 107-111;
Y Drysorfa 1947 , t. 59-63;
Y Tyst , Maw. 12-28, Eb 11, 1946 ;
Cofnodion Cyngor Tref Aberdâr trwy'r Parch R. Ifor Parry ;
gwybodaeth gan Mr. John Jenkyn Morgan, Glanaman ;
Mr. C. E Thomas, Bangor ;
Mrs. E. W. Knight Jones
a'r Parch. R. G. Owen, Bangor ).

Awdur:

Y Parchedig Brifathro Robert Tudur Jones, D.Phil., (1921-98), Bangor