Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

BRACE , WILLIAM ( 1865 - 1947 ), arweinydd llafur ac aelod seneddol ; g. yn Rhisga , sir Fynwy , 23 Medi 1865 , yn fab i Thomas ac Ann Brace . Addysgwyd yn ysgol elfennol Rhisga . Pan yn 12 mlwydd oed cychwynnodd ar ei yrfa fel glöwr yng nglofa Rhisga , a chyn hir dechreuodd gymryd diddordeb ym mhroblemau llafur. Yn 1890 priododd Nellie , merch William a Harriet Humphreys o Gwmcadarn , sir Fynwy . Yn yr un flwyddyn apwyntiwyd ef yn gynrychiolydd glowyr adran leol Undeb Glowyr Prydain Fawr . Tua'r adeg hon un o bynciau mwyaf llosg y diwydiant glo yn Ne Cymru oedd y ddadl ynglŷn â'r drefn o dalu'r glowyr yn ôl y sliding scale . Arweinid y blaid a ffafriai'r egwyddor honno o dalu gan William Abraham ( Mabon , Bywg. , 1) , a daeth Brace yn arweinydd y blaid a wrthwynebai. Daeth eu hymdrechion â'r ddau ŵr hyn i wrthdaro swyddogol a phersonol. Cyhuddwyd Brace gan Abraham o enllib ac enillodd Abraham yr achos. Ar ddiwedd streic y glowyr yn 1898 , fodd bynnag, ffurfiwyd Undeb Glowyr De Cymru gydag Abraham yn llywydd a Brace yn is-lywydd y pwyllgor gwaith . Yn 1899 bu Brace , Abraham , ac un arall yng nghynhadledd flynyddol Undeb Glowyr Prydain Fawr gyda chais am uno'r undeb lleol a'r mudiad cenedlaethol. Llwyddasant yn eu cais. Yn 1901 gofynnwyd iddo wasanaethu ar Gomisiwn Brenhinol i ymchwilio i adnoddau glo Prydain Fawr . Bum mlynedd ar ôl hyn etholwyd ef yn aelod seneddol llafur dros Dde Morgannwg . Yn yr etholiad curodd y Cyrnol Wyndham Quin , yn ddiweddarach Iarll Dunraven . Cynrychiolodd yr etholaeth hyd 1918 . Drwy'r cyfnod hwn parhaodd ei gysylltiad ag Undeb Glowyr De Cymru , ac yn 1912 penodwyd ef yn llywydd yr Undeb . Erbyn hyn, fodd bynnag, codasai peth gwrthwynebiad iddo o blith y glowyr am na chyfrifid ef yn ddigon radicalaidd. Yn 1915 penodwyd ef yn Is-ysgrifennydd y Swyddfa Gartref yn llywodraeth unedig cyfnod y rhyfel, a'r flwyddyn ddilynol apwyntiwyd ef yn aelod o'r Cyngor Cyfrin . Parhaodd yn aelod o'r llywodraeth hyd nes i'r Blaid Lafur wrthgilio yn 1918 . O 1918 hyd 1920 bu'n aelod seneddol dros adran Abertyleri o sir Fynwy . Derbyniodd swydd yn 1920 fel Prif Gynghorwr Adran Glofeydd y llywodraeth , swydd lawn amser a arweiniodd i'w ymddiswyddiad fel aelod seneddol . Yn 1922 gofynnwyd iddo wasanaethu yn un o bedwar aelod ar Gomisiwn Brenhinol a ffurfiwyd gan lywodraeth De Affrica i wneuthur ymchwiliad i broblemau economaidd ar ôl anesmwythdra ymhlith y glowyr . Ymddiswyddodd yn 1927 a bu f. 12 Hyd. 1947 .

Llyfryddiaeth:

Ness Edwards , History of the South Wales Miners Federation , Llundain, 1938 , 1938 ;
L. Twiston Davies , Men of Monmouthshire , Caerdydd, 1933 [2 gyfrol] , cyf. II, 1933 ;
E. W. Evans , ‘A Hist. of Industrial Relations in the South Wales coalfield to 1912’ (traethawd gradd Ph.D., Prifysgol Cymru, 1955 );
E. W. Evans , ‘William Abraham, 1842-1922’ (traethawd gradd M.A., Prifysgol Cymru, 1953 );
Brinley Evans , ‘A Hist. of the Trade Disputes … in the South Wales Coal Trade …’ (traethawd gradd M.A., Prifysgol Cymru, 1944 );
Who was who? , 1941-50 ;
Western Mail , 14 Hyd. 1947 ;
The Times , 14 Hyd. 1947 ;
Who's who in Wales , 1920 .
Gw. bellach hefyd Eric Wyn Evans , Mabon, William Abraham, 1842-1922, a study in trade union leadership, etc. , Caerdydd, 1959 , 1959 .

Awdur:

Griffith Milwyn Griffiths, M.A., Aberystwyth