YOUNG
,
GRUFFYDD
(
c.
1370
-
c.
1435
),
esgob, a phleidydd Owain Glyndŵr
.
Fe'i ganed yn anghyfreithlon. Enillodd ffafr
Anne
o Bohemia
,
brenhines
Richard
II
(
Cal. Pap. Letters
, iv, 445; v, 239) a
rhwng 1391 a 1403
yr oedd yn dal amryw fywiolaethau yn esgobaethau
Bangor
a
Thyddewi
—
Llanynys
,
Llanbadarn Fawr
, a
phrebendau
Garthbrengi
,
Boughrood
,
Llanbedr-pont-Steffan
,
Bangor
(
Cal. Pat. Rolls
,
1388-92
, 355; ibid.,
1391-6
, 16;
Cal. Pap. Letters
, v, 239, 412, 521); daeth hefyd yn ‘
Vicar-General
’
esgobaeth Tyddewi
,
Regg. St. Davids
, 18-22) ac yn
archddiacon
Meirionnydd
(
B.
Willis
,
Bangor
, 140). Tua'r flwyddyn
1403
ymunodd â phlaid
Glyndŵr
gan ddyfod yn
ganghellor
iddo, ac yr oedd ym
Mharis
yn
1404
gyda
John
Trevor
[q.v.]
yn
trefnu cytundeb o gynghreiriaeth
â
Charles
VI
. Efe, y mae'n debyg, a oedd yn gyfrifol am ‘
bolisi Pennal
’; yn ôl hwnnw yr oedd
Glyndŵr
yn cytuno i
drosglwyddo gwrogaeth
Eglwys Cymru
o
Rufain
i'r
pab
Benedict
XIII
yn
Avignon
(
Lloyd
Owen Glendower
, 121-2). Ym mis
Chwefror 1407
cafodd
esgobaeth Bangor
, o bosibl oherwydd iddo gynllwynio yn erbyn yr
esgob
Lewis
Byford
. Ym mis Ebrill yr un flwyddyn trosglwyddwyd ef i
Dyddewi
—yr esgobaeth y golygai ‘
polisi Pennal
’ iddi fod yn fam-esgobaeth
Cymru
. Erbyn
1408
yr oedd gallu
Glyndŵr
yn edwino, a serch i
Young
gadw mewn cysylltiad ag ef hyd y diwedd, rhoes heibio bleidio polisi pabaeth
Avignon
pan drefnodd cyngor
Constance
ddyfod â'r sism i ben gydag ethol y
pab
Martin
V
yn
1417
. Cafodd ei ethol yn
esgob
Ross
gan
Martin
yn
1418
eithr ni bu erioed mewn gofal cyfan gwbl yn yr esgobaeth honno ac yn
1423
symudwyd ef i esgobaeth
Hippo
‘
in partibus infidelium
’ a chaniatáu iddo ddal rhai bywiolaethau ‘in commendam’ yn archesgobaethau
Rheims
a
Tours
. Yr oedd yn parhau i'w alw ei hun yn
esgob
Ross
yn
1430
ac yr oedd yn fyw yn
1432
.
Llyfryddiaeth:
-
J. R. Gabriel
, ‘Wales and the Avignonese Papacy,’ yn
Archaeologia Cambrensis
,
1923
;
-
J. E. Lloyd
,
Owen Glendower / Owen Glyn Dwr
,
1931
;
-
T. Matthews
,
Welsh Records in Paris
, Caerfyrddin,
1910
, 123-6.
Awdur:
Yr Athro Glyn Roberts, M.A., (1904-1962), Bangor
