Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



WILLIAMS , WILLIAM ( 1788 - 1865 ), aelod seneddol .

Ganwyd 12 Chwefror 1788 yn Tredarren , plwyf Llanpumpsaint , sir Gaerfyrddin , pedwerydd mab Thomas Williams ac Esther ( Phillips ) . Yn ysgol yr Eglwys ym mhentref ei blwyf y derbyniodd yr unig addysg ffurfiol a gafodd; yno yr oedd David Owen (‘ Brutus ’ ) yn gydefrydydd ag ef. Wedi iddo fwrw ei brentisiaeth mewn siop yng Nghaerfyrddin cafodd, yn 1804 , swydd ym masnachdy gwr a oedd mewn busnes fel llawnwerthwr nwyddau cotwm a lliain yn Bread Street yn ninas Llundain . Erbyn y flwyddyn 1820 yr oedd wedi sefydlu ei fusnes ei hun fel llawnwerthwr nwyddau cotwm a lliain ; llwyddodd a daeth yn gyfoethog iawn. Teithiai lawer er lles ei fusnes mewn gwledydd tramor, gan gynnwys Rwsia ac U.D.A. , a daeth i fedru ieithoedd tramor yn dda.

Daeth yn aelod o Common Council Dinas Llundain yn 1833 , ac, yn 1835 , yn aelod seneddol dros Coventry . Gyda Joseph Hume , efe oedd y radical mwyaf blaenllaw yn Nhy'r Cyffredin ; yr oedd yn gweithio dros y balot , dros gael seneddau byrrach eu parhad , dros helaethu'r etholfraint , a thros ddiwygio mewn cyfeiriadau eraill. Er ei fod yn Eglwyswr , credai y dylai'r Eglwys gael ei gwahanu oddi wrth y wladwriaeth. Collodd ei sedd yn Coventry yn 1847 , eithr etholwyd ef dros Lambeth yn 1850 a chadwodd y sedd honno hyd y bu f. yn Regent's Park , Llundain , 28 Ebrill 1865 .

Ar 10 Mawrth 1846 cynigiodd yn Nhy'r Cyffredin bod ymchwil i'w wneuthur — ‘ into the state of Education in the Principality of Wales , especially into the means afforded to the labouring classes of acquiring a knowledge of the English tongue .’ Dyma'r cynigiad a roes fod i'r comisiwn addysg y galwyd ei adroddiad yn ‘ Brad y Llyfrau Gleision .’ Yn 1848 ysgrifennodd ddau bamffled: A Letter to Lord John Russell on the Report of the Commissioners — (atebwyd gan Evan Jones , ‘ Ieuan Gwynedd ,’ yn ei ( A Vindication of the Education and Moral Condition of Wales ) a A Second Letter on the present defective state of Education in Wales . Efe a lywyddai yn y cyfarfod a gynhaliwyd yn y Freemasons Tavern , Llundain , 1 Rhagfyr 1863 , i hyrwyddo addysg brifathrofaol yng Nghymru , ac addawodd £1,000 yn rhodd at y gwaith. Ychwanegodd adran yn ei ewyllys i'r perwyl hwn ychydig wythnosau cyn iddo farw. Y mae cerflun ohono, gwaith Joseph Edwards , yng Ngholeg y Brifysgol , Aberystwyth .

Ffynonellau:

  • Daniel Evans , Life and Work of William Williams M.P. for Coventry 1835-1847, M.P. for Lambeth 1850-1865 (Llandysul, 1939) .

Awdur:

Yr Athro Emeritus David Williams, D.Litt., (1900-78), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54