Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



WILLIAMS , WILLIAM ( 1717 - 1791 ), clerigwr Methodistaidd, awdur, ac emynydd .

Ganwyd yn 1717 yn y Cefncoed , Llanfair-ar-y-bryn , sir Gaerfyrddin , mab John a Dorothy Williams . Yr oedd ei dad yn henuriad llywodraethol yn eglwys Annibynnol Cefnarthen . Addysgwyd ef, gyda'r bwriad o fod yn feddyg , yn athrofa Llwynllwyd ; ac yn ystod ei dymor yno cafodd dröedigaeth o dan weinidogaeth Howel Harris ym mynwent Talgarth . Ymunodd â'r Eglwys Sefydledig ac ordeinwyd ef yn ddiacon yn 1740 ; bu'n gurad i Theophilus Evans yn Llanwrtyd , Llanfihangel , a Llanddewi Abergwesyn hyd 1743 . Bu mewn helbul yn llys yr esgob ac o ganlyniad gwrthododd esgob Tyddewi ei ordeinio'n offeiriad yn 1743 . Ymfwriodd gydag eraill, megis Daniel Rowland a Peter Williams , i'r mudiad Methodistaidd , a daeth yn un o brif arweinwyr y mudiad hwnnw yng Nghymru . Priododd c. 1748 , â Mary Francis o Lansawel ac aeth i fyw i hen gartref ei fam ym Mhantycelyn . Bu WILLIAM , ei fab hynaf, yn gurad yng Nghernyw am flynyddoedd; ei ail fab oedd John Williams . Bu'n arolygu seiadau , teithio a phregethu dros Gymru bwygilydd ar hyd ei oes. Bu f. 11 Ionawr 1791 , a chladdwyd yn Llanfair-ar-y-bryn .

Williams Pantycelyn ’ oedd prif emynydd y deffroad Methodistaidd yng Nghymru , a gellir priodoli llawer o lwyddiant Methodistiaeth Gymreig i'r bri a fu ar ganu ei emynau. Cyhoeddwyd y rheini yn llyfrau a llyfrynnau yn y drefn a ganlyn: Aleluia (yn chwech o rannau rhwng 1744 a 1747 , ac yn gyfrol yn 1749 ); Hosanna i Fab Dafydd (yn ddwy ran, 1751 a 1754 , a chasgliad Saesneg , Hosannah to the Son of David , 1759 ); Rhai Hymnau a Chaniadau Duwiol , 1757 ; Caniadau … y Môr o Wydr , 1762 (ac argraffiadau eraill yn 1763 , 1764 , a 1773 ); Ffarwel Weledig (yn dair o rannau, 1763 , 1766 , a 1769 , ac yn gyfrol dan y teitl Haleluia Drachefn , c. 1790 ); Gloria yn Excelsis (yn ddwy ran, 1771 a 1772 , ynghyd â chasgliad Saesneg o'r un enw, 1772 ); Ychydig Hymnau , 1774 ; a Rhai Hymnau Newyddion (tri o gasgliadau bychain yn 1781 , 1782 , a 1787 ). Bu'r emynau hyn yn bwysig nid yn unig i fywyd crefyddol y genedl ond yn gyfraniad gwerthfawr i'w diwylliant llenyddol.

Canodd ddwy gân fawr hefyd, sef Golwg ar Deyrnas Crist , 1756 (ail arg. 1764 ), a Bywyd a Marwolaeth Theomemphus , 1764 (ail arg. 1781 ). Y mae'r gyntaf yn ymgais ar gân i fwrw golwg dros y bwriadau dwyfol yn y greadigaeth, a'r ail yn astudiaeth o ymdaith enaid yn y byd yn ei holl brofiadau. Canodd tua 28 o farwnadau, rai ohonynt yn bur gyffredin, ac eraill — megis y rhai i Lewis Lewis , Grace Price , Howel Harris , a Daniel Rowland — yn codi i dir uchel ar adegau. Cyhoeddodd nifer o lyfrau mewn rhyddiaith, sef Llythyr Martha Philopur , 1762 , ac Atteb Philo-Evangelius , 1763 ; Crocodil Afon yr Aipht , 1767 ; Tri Wyr o Sodom — math ar nofel, 1768 ; Liber Miscellaneorum , 1773 ; Ductor Nuptiarum: Neu, Gyfarwyddwr Priodas , 1777 ; Templum Experientiae Apertum , 1777 ; a Pantheologia, Neu Hanes Holl Grefyddau'r Byd — gwaith llafurus a gyhoeddwyd yn rhannau rhwng 1762 a 1778 . Nid oes ofod i sôn am ei drosiadau o'r Saesneg a mân lyfrau a llyfrynnau eraill ar gân ac mewn rhyddiaith. Ceir ei enw ar agos i 90 o lyfrau a llyfrynnau rhwng 1744 a 1791 , ac fe ddengys hynny faint ei lafur llenyddol. Ar gyfrif ei emynau y cofir amdano heddiw, ond ymddiddorir o'r newydd yn ei farddoniaeth yn gyffredinol, yn ogystal ag yn ei ryddiaith. Ef oedd bardd rhamantus cyntaf Cymru , ac fel y cyfryw bu ei ddylanwad yn drwm ar ei gyfoeswyr ac ar y rhai a ddaeth ar ei ôl.

Ffynonellau:

  • Y Drysorfa , Ionawr 1813 ;
  • E. Morgan , Ministerial Record or, Brief account of the great progress of religion under the ministry of Rev. W. Williams, of Pantycelyn, Carmarthenshire (Llundain, 1847) ;
  • J. R. Kilsby Jones , Holl weithiau prydyddawl a rhyddieithol y diweddar Barch. William Williams, Pant-y-Celyn (Llundain, 1867) ;
  • N. Cynhafal Jones , Gweithiau Williams Pant-y-Celyn (Treffynnon, 1887) , i;
  • Cylchgrawn Cymdeithas Hanes y Methodistiaid Calfinaidd , iii, 35; xxxiii, 2;
  • J. H. Davies , Rhestr o lyfrau gan y Parch William Williams Pantycelyn a argraffwyd rhwng 1744 a 1800 (Caerfyrddin, 1918) ;
  • Saunders Lewis , Williams Pantycelyn (Llundain, 1927) ;
  • ceir manylion am bob ffynhonnell yn y llawysgrifau, etc., yn G. M. Roberts , Y Pêr Ganiedydd [Pantycelyn]. Cyfrol 1 Trem ar ei fywyd; Cyfrol 2: Arweiniad i'w waith (Aberystwyth, 1949, 1958) ;
  • Llawysgrifau William Williams Pantycelyn ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru
  • Gweithiau Print Williams Williams, Pantycelyn ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Awdur:

Y Parchedig Gomer Morgan Roberts, M.A., (1904-93), Pont-rhyd-y-fen / Llandudoch / Llandybïe

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54