WILLIAMS
,
MOSES
(bu f.
1819
),
gweinidog gyda'r Bedyddwyr Cyffredinol Trindodaidd, a gof
;
brodor o
Lanfynydd
(
Caerfyrddin
), ond yn
Llandyfân
y bedyddiwyd ef, ac y dechreuodd
bregethu
—
cyn 1792
, gellid meddwl. Ni ddygymyddai â
Chalfiniaeth
nac â thueddiadau ‘
Methodistaidd
’ y mwyafrif o'i gyd-
Fedyddwyr
; fe'i gwelir yn
1794
, a thrachefn yn
1796
(
Traf. Cymd. Hanes Bed.
,
1930
, 39 a 40) yn ochri yn y ‘cwrdd chwarter’ â'r blaid aswy, gan ddal (megis
J. R.
Jones
o
Ramoth
[q.v.]
) mai crediniaeth noeth yw ‘ffydd.’ Yn
1797
, urddwyd ef yn
weinidog
Llandyfan
, ac yn
1798
plannodd eglwys arall ym
Mhontbren-araeth
ym mhlwyf
Llangadog
. Pan ddaeth rhwyg
1799
, aeth ef a'i ddwy eglwys allan o
gymanfa'r Bedyddwyr Neilltuol
, eto gan barhau'n
Drindodwyr
; croesawodd
Williams
ddyfodiad y
genhadaeth Wesleaidd Gymraeg
i'r ardaloedd hynny, a gwelir ef yn
1806
(
Hist. Carms.
, ii, 253) yn
pregethu
yn y capel
Wesleaidd
yng
Nghaerfyrddin
. Pregethodd yng
nghymanfa'r Bedyddwyr Cyffredinol
yng
Nghastellnewydd Emlyn
fis
Mai 1807
(
Monthly Repository
,
1807
, 333), ond y mae'n eglur yn
1809
(ibid.,
1809
, 695) mai ‘
John
Griffiths
’ oedd ar y blaen erbyn hynny yn
Llandyfân
— am hwn, ac am hanes diweddarach yr achos (
Undodaidd
bellach) yno, gw.
T. Oswald
Williams
yn
Ymofynnydd
1930
, 41-6. Bu cenhadaeth egnïol
Griffiths
yn ddraen yn ystlys
Williams
, a phrofodd ei arswyd rhag
Undodiaeth
yn drech na'r cymhellion a'i harweiniodd gynt i ymado a'r
Bedyddwyr Calfinaidd
. Derbyniwyd ef yn ôl i'w hen enwad yng ‘nghwrdd chwarter’ y Pasg,
1814
, yn y
Felin-foel
; a dilynwyd ef (
1815
) gan y mwyafrif yn
Llandyfan
. Nid ymddengys iddo barhau i
bregethu
(yn sicr, ni bu ganddo ofalaeth wedyn); ymgynhaliai ar ei grefft fel
gof
gerllaw
Abertawe
. Bu f. fis
Rhagfyr 1819
; canmolir ef fel gŵr ‘
pwyllog, cydwybodol, a duwiol
.'
Llyfryddiaeth:
-
D. Jones
,
Hanes y Bedyddwyr yn Neheubarth Cymru
,
1839
, 346, 362-3;
- a'r cyfeiriadau eraill uchod.
Awdur:
Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D.,
F.S.A., (1881-1969), Bangor
