WILLIAMS
,
JANE
(‘
Ysgafell
’;
1806
-
1885
),
awdur llyfr Saesneg ar hanes Cymru ac amryw lyfrau eraill
.
Yr oedd yn ferch i
David
ac
Eleanor
Williams
o
Riley Street
,
Chelsea
, lle y g. hi,
1 Chwefror 1806
. Yr oedd ei thad, a
weithiai yn swyddfa'r Llynges
, yn llinach
Henry
Williams
(
1624?
-
1684
),
Ysgafell
[q.v.]
. Gan waeled ei hiechyd treuliodd
Jane
hanner cyntaf ei hoes yn y
Neuadd Felen
ger
Talgarth
,
sir Frycheiniog
, lle y dysgodd
Gymraeg
a dechrau
ymddiddori yn llenyddiaeth Cymru
. Daeth i adnabod
arglwyddes Llanofer
, a thrwyddi hi eraill a oedd yn ymhel â llenyddiaeth. O
1856
ymlaen ymgartrefai yn
Llundain
. Bu f. yn
Chelsea
ar
15 Mawrth 1885
; claddwyd hi ym mynwent
Brompton
. Yn breifat yr argraffwyd ei
Miscellaneous Poems
,
1824
, ond yn ddiweddarach cyhoeddwyd
Twenty Essays on the Practical Improvement of God's Providential Dispensations as Means to the Moral Discipline to the Christian
(
London
,
1838
);
Artegall; or Remarks on the Reports of the Commissioners of Inquiry into the State of Education in Wales
(
Llandovery
a
Llundain
,
1848
), llyfryn dienw'n trafod cymwysterau'r tystion ac yn dyfynnu'r adroddiadau i wrthbrofi cyhuddiadau'r
comisiynwyr
;
The Literary Remains of the Rev. Thomas Price, Carnhuanawc … with a Memoir of his Life
(
Llandovery
,
1854-5
);
The Origin, Rise and Progress of The Paper People
(
London
,
1856
), llyfryn ar un o ddifyrion mebyd gyda darluniau o waith
arglwyddes Llanofer
;
The Autobiography of Elizabeth Davis, a Balaclava Nurse, Daughter of Dafydd Cadwaladr
(
London
,
1857
);
The Literary Women of England
(
London
,
1861
), llyfr sylweddol;
Celtic Fables, Fairy Tales and Legends
(
London
,
1862
), adargraffiad o chwedlau ar gân a ymddangosasai yn
Ainsworth Magazine
,
1849-50
;
A History of Wales derived from Authentic Sources
(
London
,
1869
), ffrwyth ymchwil i hanes
Cymru
hyd ddiwedd cyfnod y Tuduriaid, a'r llyfr gorau ar y pwnc yn
Saesneg
cyn cyhoeddi gwaith
Syr
John
Lloyd
. Ymddangosodd ‘
A History of the Parish of Glasbury
' o'i gwaith hi yn yr
Arch. Camb.
,
1870
. Yn
1843
cyfieithodd o'r
Ffrangeg
draethawd
Carl
Meyer
ar ieitheg gymharol yr ieithoedd Celtaidd ac fe'i cyhoeddwyd yn y
Cambrian Journal
,
1854
. Cydnebydd
Brinley
Richard
yn ei ragair i'w
Songs of Wales
iddi fod o gynhorthwy iddo.
Llyfryddiaeth:
-
Oxford Dictionary of National
Biography
Awdur:
Brinley Rees, ( -2001), M.A., Bangor
