Yr oedd Watcyn ei hun yn fardd enwog yn ei ddydd. Enillodd ar awdl a phryddest yn rhai o brif eisteddfodau'r cyfnod 1881-93 , a chanodd lawer o gerddi byrrach o dro i dro, rhai difrif a rhai digrif, ac yn enwedig gerddi i'w canu. Y mae rhai o'i emynau, megis ‘ Rwy'n gweld o bell y dydd yn dod ,’ yn para'n boblogaidd hyd heddiw. Cyhoeddwyd amryw lyfrau o'i farddoniaeth, yn eu plith Caneuon [ 1871 ], Hwyr Ddifyrion , 1883 , Cân a Thelyn [ 1895 ], Storiau Cymru , Caneuon y Safonau , Job (chwaraegerdd), 1874 ; hefyd lyfryn ar lenyddiaeth Gymreig , 1900 , byr-gofiant i T. Penry Evans , 1890 , a'r cyfieithiad Odlau'r Efengyl : sef hymnau diweddaraf Moody a Sankey 1882 . Sgrifennwyd dwy nofel, Irfon Meredydd , 1903 , a Nansi , 1906 , gan Elwyn Thomas ac yntau. Brithir cyfnodolion y cyfnod â cherddi ac erthyglau o'i waith a bu'n gyd-olygydd Y Diwygiwr o 1890 ymlaen. Wedi ei farw cyhoeddwyd cyfrol o'i atgofion. Sgrifennai Gymraeg naturiol a dirodres ond nid ymboenai i berffeithio'i arddull. Yr oedd yn adnabyddus fel pregethwr a darlithiwr ; cawsai ei ordeinio yn 1894 . Bregus fu ei iechyd ar hyd y blynyddoedd. Bu f. 19 Tachwedd 1905 a chladdwyd ef ym mynwent Gellimanwydd , Rhydaman . Codwyd cofgolofn iddo gan ei ddisgyblion yng nghapel y Gwynfryn , a sgrifennwyd cofiant iddo gan Pennar Griffiths . Nid oedd ‘ Watcyn Wyn ’ yn fardd gwych nac yn bregethwr huawdl nac yn ŵr dysgedig iawn, ond gwnaeth ei ffraethineb diball, ei synnwyr cyffredin di-lol, a'i naturioldeb diddan y gwerinwr hynod hwn yn anwylddyn gan ei genedl.