Y Bywgraffiadur Cymreig



A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



WILLIAMS (TEULUOEDD), Gwernyfed , ym mhlwyf y Clas-ar-Wy (‘ Glasbury ’), Brycheiniog ; bu dau deulu gwahanol o Williamsiaid yno:

(1) Cysylltir y cyfenw gyntaf â Gwernyfed ym mherson Syr DAVID WILLIAMS ( 1536? - 1613 ), barnwr , mab ieuengaf Gwilym ap John Fychan (cefnder i Syr John Price o Aberhonddu [q.v.] ), Blaen Newydd (=Nedd?) , Ystradfellte . Galwyd David Williams i'r Bar (o'r Middle Temple ) yn 1576 , a chafodd yrfa lwyddiannus iawn a ddisgrifir yn y D.N.B. Bu'n atwrnai-cyffredinol yn y sesiwn fawr mewn pum sir yn Neheudir Cymru ( 1581-5 ), yn ‘ recorderAberhonddu ( 1587-1604 ) a Chaerfyrddin , ac yn aelod seneddol dros Aberhonddu , 1584-93 a 1597-1604 ; yr oedd yn sersiant yn y gyfraith ( 1593 ); urddwyd ef yn farchog gan Iago I a'i godi'n farnwr Mainc y Brenin . Bu f. 22 Ionawr 1612/13 , a chladdwyd yn eglwys y Priordy yn Aberhonddu (gw. ei arysgrif goffa yn Theophilus Jones , 3ydd argr., ii, 68). Yr oedd wedi prynu ( 1600 ) stad Gwernyfed gan John Gunter , yr olaf o'r hen deulu yno; ac yr oedd ganddo stadau eraill (a degymau) ym Mrycheiniog a siroedd eraill ar y goror.

Cymysglyd iawn yw'r adroddiad o ddisgynyddion Syr David Williams a roddir inni gan Theophilus Jones (op. cit., iii, 82-3), gan Burke ( Extinct Baronetcies , 568), a chan Jane Williams yn ei hysgrif ar y Clas-ar-Wy ( Arch. Camb. , 1870 , 308-9) — e.e. cymysgwyd dwy genhedlaeth, fel y dangosodd R. W. Banks ( Arch. Camb. , 1879 , 153 — neu ar iii 91-2 o'r 3ydd arg. o Theophilus Jones ). Dilynwyd Syr David gan ei fab Syr HENRY WILLIAMS , a fu f. 1636 . Tebyg mai hwn (ac nid ei fab, fel y dywed y rhestr o aelodau seneddol ar ddiwedd Hist. Brecknock ) oedd yr aelod seneddol dros dref Aberhonddu , 1601-4 ; urddwyd ef yn farchog yn 1603 ac yr oedd yn aelod o Gyngor y goror yn 1617 ; gellid meddwl drachefn mai efe oedd yr aelod seneddol dros Frycheiniog o 1620 hyd 1628 . Ar y llaw arall, gan y gelwir aelod seneddol Brycheiniog yn 1628-9 yn ‘ Henry Williams , Ysw. ’, odid nad ei fab oedd hwnnw — Syr HENRY WILLIAMS (a fu f. 1652 ), a urddwyd yn farwnig yn 1644 , ac a groesawodd Siarl I i Wernyfed ar ei ymweliad â Chymru ar ôl brwydr Naseby ( 1645 ). Gan na eilw neb o ddisgynyddion gwrywol hwn am sylw, nid rhaid yma ymboeni i ddatrys yr achau; myn Burke i'r farwnigiaeth barhau hyd 1798 , ond dyfynna Banks dystiolaeth gyfoes ei bod hi wedi darfod cyn 1727 , ac y mae hynny'n llawer haws ei gredu, oblegid bu dau frawd o'r teulu farw heb feibion, a chyda'r aeres, ELIZABETH WILLIAMS , aeth Gwernyfed drwy briodas i linach newydd o Williamsiaid .



(2) Rhaid troi yn awr at WilliamsiaidTallyn ’ ym mhlwyf Llangasty Tal-y-llyn (gw. W. R. Williams , Old Wales , iii, 195-205, a Theophilus Jones , iii, 84). Sefydlwyd y llinach hon gan ryw THOMAS WILLIAMS , a briododd â merch o hen deulu PoweliaidTallyn .’ Mab iddo ef oedd WILLIAM WILLIAMS , a mab ieuengaf i hwnnw oedd Syr THOMAS WILLIAMS ( 1604 - 1712 ), ‘o Eltham ,’ meddyg , a ddaeth yn feddyg i Siarl II ac wedyn i Iago II . Dull Siarl o dalu bil ei feddyg oedd pentyrru segurswyddau proffidiol arno — ‘ Assay-Master of the Mint ,’ ‘ Examiner in Bankruptcy ,’ ‘ Receiver-General of Land Revenues ,’ etc.; gwnaeth Williams felly arian dirfawr. Urddwyd ef yn farwnig yn 1674 . Bu f. yn 1712 , yn 108 oed — claddwyd 20 Medi 1712 yn y Clas-ar-ŵy . Yr oedd ei ddau fab, Syr JOHN WILLIAMS (yr ail farwnig ; bu f. 1723 ) a Syr EDWARD WILLIAMS (bu f. 1721 ) eisoes yn farchogion. Priododd Syr Edward ( cyn 1712 , onid e ni chladdesid ei dad yn y Clas-ar-Wy ) ag Elizabeth Williams (uchod), a chafodd Wernyfed . Bu ef yn aelod seneddol dros Frycheiniog , 1697-8 a 1705-21 ; claddwyd yntau yn y Clas-ar-Wy , 28 Gorffennaf 1721 . Treiglodd barwnigiaeth ei frawd John i un o feibion Syr Edward ; ond yma eto daeth nifer o farwolaethau annhymig, a darfu'r farwnigiaeth gyda'r 5ed barwnig , Syr EDWARD WILLIAMS , a fu f. yn Clifton yn 1804 heb fab a'i goroesodd. Haedda'r Syr Edward hwn ryw gymaint o sylw, oblegid yr oedd yn un o brif hyrwyddwyr y ‘ Brecknock Agricultural Society ’ ( 1755 — y gyntaf yng Nghymru ) — gw. Theophilus Jones , ii, 34-7; W. R. Williams , Old Wales , ii, passim ; M. H. Jones yn Trans. Cymm. , 1908-9 . Dug hyn ef i gyswllt agos â Howel Harris , a thrwy ei ddylanwad ef y cafodd Harris gapteiniaeth ym milisia Brycheiniog ; y mae yng nghasgliad Trefeca amryw lythyrau a basiodd rhwng y ddeuddyn. Gan i'w unig fab ( Edward ) farw o'i flaen ( 1800 ), aeth Gwernyfed i'w ferch, MARY WILLIAMS . Priododd hi â Thomas Wood , o Middlesex ; bu eu mab, THOMAS WOOD ( 1777 - 1860 ) yn aelod seneddol dros Frycheiniog o 1806 hyd 1847 yn ddifwlch, gan ddymchwel arweinyddiaeth Morganiaid Tredegar ym mywyd gwleidyddol y sir.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor