WILLIAMS
,
ELISEUS
(‘
Eifion Wyn
’;
1867
-
1926
),
bardd
.
Pobl o
Eifionydd
oedd ei rieni ond g. ef ym
Mhorthmadog
,
2 Mai 1867
, a bu am y 30 mlynedd olaf o'i oes yn
glerc
a
chyfrifydd mewn swyddfa masnachwyr llechi
(‘
The North Wales Slate Co.
’) yn y dref honno. Bu'n
athro ysgol
am ychydig — yn
Ysgol y Bwrdd
,
Porthmadog
, ac ym
Mhentrefoelas
. Tua'r flwyddyn
1889
dechreuodd
bregethu
gyda'r
Annibynwyr
ond gwrthododd alwadau i fugeilio eglwys. Yn
1907
priododd ag
Ann
Jones
,
Efail Bach
,
Abererch
. Ysgrifennodd lawer yn y mesurau caeth a rhydd, yn awdlau, cywyddau, hir-a-thoddeidiau, ac englynion, ac yn delynegion, emynau, a cherddi dychan, ac
enillodd amryw gadeiriau mewn eisteddfodau lleol a thaleithiol
, a gwobrwyon yn yr eisteddfod genedlaethol, lle y bu hefyd yn
beirniadu
. Ei waith ‘caeth’ mwyaf adnabyddus yw awdl ‘
Y Bugail
’ (yr orau, ym marn un
beirniad
,
‘
Tafolog
,’
yng nghystadleuaeth y gadair yn
eisteddfod genedlaethol Lerpwl
,
1900
) a'i lu englynion, amryw ohonynt yn fuddugol yn yr eisteddfod genedlaethol. Yn y mesurau rhyddion, ei delynegion ‘
Maes a Môr
’ a'i gwnaeth yn enwog fel telynegwr. Fe gyhoeddodd
Ieuenctid y Dydd
,
1894
;
Awdl y Bugail
,
1900?
;
Telynegion Maes a Môr
,
1906
; ac wedi ei farw fe gyhoeddwyd
Caniadau'r Allt
,
1927
, ac
O Drum i Draeth
,
1929
, dan olygiaeth
Harri
Edwards
,
Porthmadog
. ‘
Eifion Wyn
’ oedd
awdur
y geiriau sydd mewn llyfr tonau i blant,
Tlws y Plant
, a gyhoeddwyd yn
Llanwrtyd
,
1906?
. Yn
1919
derbyniodd radd anrhydeddus
M.A.
gan
Brifysgol Cymru
. Ei hoffterau oedd
pysgota
,
gwleidyddiaeth
(
Rhyddfrydwr
), a
biliard
. Bu f.
13 Hydref 1926
, ym
Mhorthmadog
, a chladdwyd ef ym mynwent
Chwilog
,
Eifionydd
.
Llyfryddiaeth:
-
Yr Ymwelydd Misol
, Wrecsam,
1903-14
,
Mawrth 1912
;
-
Y Genedl Gymreig
,
18 Hydref 1926
;
-
Yr Herald Cymraeg (a'r Genedl)
,
19 a 26 Hydref 1926
;
-
Baner ac Amserau Cymru
,
21 Hydref 1926
;
-
Yr Athro
,
Mehefin 1935
(‘Eifion Wyn a Barddoniaeth Natur,’
D. Myrddin Lloyd
).
Awdur:
Athro-Emeritus Syr Thomas Herbert Parry-Williams, D.Litt., (1887-1975),
Aberystwyth
