Y Bywgraffiadur Cymreig



A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



WILLIAMS , DAVID ( 1738 - 1816 ), llenor a phamffledydd gwleidyddol ; g. yn 1738 yn Waunwaelod (y Carpenters’ Arms yn ddiweddarach), plwyf Eglwysilan , gerllaw Capel Watford , ar ochr heol (nid y briffordd) yn arwain o Gaerffili i Gaerdydd . William David (un o ddychweledigion Howel Harris ), a aned yn Llwynybarcud , plwyf Llanharry , oedd ei dad. Cafodd ei addysg mewn ysgol a gedwid yn y gymdogaeth gan David Williams ( 1709 - 1784 ) [q.v.] . Yn unol â dymuniad a wnaeth ei dad ar ei wely marw ( 1752 ) penderfynodd David Williams fyned i'r weinidogaeth Anghydffurfiol . O 1753 hyd 1757 bu'n efrydydd yn academi Caerfyrddin . Yn y cyfnod hwn yr oedd yr academi yn nodedig am anuniongrededd, a dylanwadodd hyn, yn ddiamau, ar syniadau Williams . Bu'n gweinidogaethu yn olynol yn Frome ( 1759-61 ), Exeter ( 1761-9 ), a Highgate , Middlesex ( 1769-73 ). Gadawodd y weinidogaeth, oherwydd fod y cyflog a dderbyniai yn annigonol iddo dreulio'r math o fywyd a ewyllysiai ef.

Yr oedd eisoes wedi sgrifennu ar gwestiwn gwella gwasanaethau crefyddol ac ar y chwaraedy pan agorodd, yn 1773 , ysgol breswyl gostus yn Lawrence Street , Chelsea . Yr oedd bellach yn briod; enw ei wraig oedd Mary Emilia . Ar 9 Rhagfyr 1774 ganwyd merch iddynt, a enwyd yn Emilia , ac ar yr ugeinfed o'r un mis bu farw y wraig. Bedyddiwyd yr eneth ar 12 Chwefror 1775 eithr ni chlywir mwy amdani; y mae'n bosibl iddi farw pan oedd yn blentyn. Pan gollodd ei wraig rhoes Williams yr ysgol i fyny. Yr oedd eisoes, fodd bynnag, wedi sgrifennu ei Treatise on Education , 1774 .

Yr oedd ysgrifeniadau Williams wedi tynnu sylw Benjamin Franklin , a gafodd loches ‘ from a political storm ’ ar un achlysur yn nhŷ Williams yn Chelsea . Ffurfiodd y ddau y ‘ Thirteen Club ,’ yn cynnwys nifer o ddeistiaid, ac ysgrifennodd Williams iddynt ei lyfr, A Liturgy on the Universal Principles of Religion and Morality , 1776 . Cafodd y gwaith hwn ei ganmol gan Frederick II , Voltaire , a Rousseau . Pan ymddangosodd y llyfr sylfaenodd Williams ‘ cult of nature ’ mewn capel yn Margaret Street , Cavendish Square . Eithr yr oedd Franklin wedi dychwelyd i America erbyn hyn, a throes llawer o'r addolwyr yn anffyddwyr; a bu'r arbrawf yn fethiant.

Ysgrifennodd Williams Letters on Political Liberty , 1782 , i amdiffyn y trefedigaethwyr yn America ; yn hwn yr oedd yn cefnogi program o ddiwygiad gwleidyddol a oedd yn radicalaidd iawn. Cyfieithwyd y llythyrau hyn yn Ffrangeg gan Brissot a daeth yr awdur yn enwog yn Ffrainc o'u plegid. Ym mis Hydref 1792 gwnaethpwyd ef yn ddinesydd Ffrengig , a gwahoddwyd ef i Baris i gynorthwyo yn nhynnu allan gynllun cyfansoddiad Girondaidd . Arhosodd ym Mharis o ddechrau mis Rhagfyr 1792 hyd ddechrau mis Chwefror 1793 , a phan ddychwelodd gofynnodd Le Brun , gweinidog tramor Ffrainc , iddo gyflwyno cynigiadau heddwch.

Cynhaliai Williams ei hun trwy gymryd disgyblion preifat (amryw ohonynt yn wŷr a ddymunai chwarae rhan mewn bywyd cyhoeddus ond na chawsent ond ychydig addysg), trwy draddodi darlithiau cyhoeddus , a thrwy wneuthur gwaith llenyddol am dâl . Ei waith mwyaf ei faint oedd ei History of Monmouthshire , 1796 . Ymwelodd a Ffrainc ar ôl heddwch Amiens , yn ôl pob tebyg ar gais Llywodraeth Prydain , a chynhyrchodd adroddiad (mewn llawysgrif) ar gyflwr syniadaeth y cyhoedd ynglŷn â Bonaparte .

Prif hawl Williams i enwogrwydd ydyw iddo sefydlu y Royal Literary Fund i gynorthwyo awduron anghennus; ar 18 Mai 1790 y cynhaliwyd cyfarfod cyntaf y gronfa. Treuliodd ei flynyddoedd olaf yng nghartref y gronfa hon yn 36 Gerrard Square , Soho , ac yno y bu f. ar 29 Mehefin 1816 .

Llyfryddiaeth:

  • Y mae cofiant llawn i David Williams yn y Dictionary of National Biography wedi ei ysgrifennu gan Alexander Gordon ;
  • yno rhestrir y rhan fwyaf o lyfrau Williams (cyhoeddodd tua 26).
  • Defnyddiodd Gordon gofiant (anorffenedig) gan ‘ Morien ,’ a ymddangosodd yn y Cardiff Weekly Mail , 31 Mai 1890 .
  • Ceir llawer o fanylion bywgraffyddol mewn erthygl ddienw ( Dr. T. W. Thomas a'i hysgrifennodd) yn Pebyll Seion. Hanes Ymdaith Cynnulleidfaoliaeth yn y Watford, Groes Wen, Tonyfelin, Rhydri, Caerffili, Glandwr Taf, Senghenydd, Llanbradach, Abertridwr. Gyda darluniau o leoedd nodedig a Phersonau Enwoggol. gan a : , Caerdydd, 1904 (gol. Tawelfryn Thomas ac E. Bush ), 1904 .
  • Ceir manylion bywgraffyddol ychwanegol gan H. Prosser mewn erthygl (‘David Williams’) yn Wales, the National Magazine for the Welsh People (gol. ), 1911–4 , 1912 .
  • Y mae llyfr E. V. Lucas , David Williams, Founder of the Royal Literary Fund , Llundain, 1920 , 1920 , yn delio â chysylltiad Williams â'r gymdeithas honno.
  • Y mae ysgrifennwr yr erthygl bresennol yn awdur yr erthyglau canlynol: ( a ) ‘The missions of David Williams and James Tilly Matthews to France ( 1793 ),’ yn English Historical Review , 1886 ff , 1938 , yn delio â chysylltiadau Williams a Ffrainc;
  • ( b ) ‘Franklin's Religious Ideas,’ yn American Historical Review , 1895 ff , 1938 ;
  • a ( c ) ‘Un document inédit sur la Gironde,’ yn Annales historiques de la Révolution Francaise , Reims, 1924- , 1938 .
  • Gw. hefyd H. G. Jones , ‘Shôn Gwialan,’ yn Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon, Trafodion / Caernarvonshire Historical Society Transactions , 1939 ff , 1940 , ac O. Llew Owain , ‘Pwy ydoedd “Shôn Gwialan”?,’ yn Y Traethodydd , 1947 — dwy erthygl yn delio ag ymosodiad David Williams ar esgob Bangor, a wnaethpwyd ar gymhelliad Thomas Williams , Llanidan [q.v.] .
  • Y mae llawysgrifau David Williams yn Llyfrgell Rydd Caerdydd a'r Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth, eithr ni wyddys pa beth a ddigwyddodd i'r papurau y dywed ‘ Morien ’ (a'r Dictionary of National Biography ) eu bod ar y pryd ym meddiant Joseph Evans , The Bank, Caerffili.

Awdur:

Yr Athro Emeritus David Williams, D.Litt., (1900-78), Aberystwyth.