Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



WILLIAMS , CHARLES ( 1807? - 1877 ), pennaeth Coleg Iesu, Rhydychen ;

g. yn y Bontfaen , a'i fed. 22 Meh. 1807, yn drydydd mab William Williams ( 1765 - 1847 ), gwr o Ddolgellau a fu am 59 mlynedd yn athro ysgol y Bontfaen . O'r ysgol honno, aeth Charles Williams yn 1823 i Goleg Iesu , Rhydychen , a graddio yn 1827 yn y dosbarth blaenaf yn y clasuron a'r ail mewn mathemateg; bu'n gymrawd o'i goleg o 1829 hyd 1845 . Derbyniodd radd M.A. yn 1830 , B.D. yn 1837 , a D.D. yn 1858 . O 1831 hyd 1839 bu'n athro ysgol Rhuthyn . Dychwelodd i'w goleg yn 1839 , yn ddarlithydd , athro , a thrysorydd .

Yn 1845 cafodd guradiaeth barhaol Caergybi , a bu yno hyd 1857 ; fe'i profodd ei hunan yn ‘ berson plwy ’ rhagorol; yr oedd yn wr hynod hael, ac yn ddiweddarach byddai heidiau o blant Caergybi yn cael eu gwadd i fwrw'u gwyliau ym mhenaethdy Coleg Iesu . Etholwyd ef yn bennaeth ei goleg yn 1857 — coleg a oedd ers tro maith wedi bod yn y merddwr, ac a oedd bellach yng nghanol helyntion yr ad-drefnu a orchmynnwyd gan Gomisiwn Brenhinol 1852 . Daliodd ganoniaeth anrhydeddus ym Mangor o 1857 hyd ei farw.

Disgrifir ef fel ‘ llywydd doeth a medrus ’; nodweddiadol ohono fu iddo gynnig ysgoloriaeth i John Rhys ‘ on the spot ’ (gw. y D.N.B. , dan Rhys , John ) ar ôl sgwrs ag ef.

Yr oedd Williams yn ysgolhaig da, ond yn herwydd pyldra ei olygon (heb sôn am brysurdeb gweinyddol) ni chyhoeddodd nemor ddim. Eto, ymddiddorai mewn pethau Cymreig ; yr oedd yn flaenllaw gydag eisteddfod Aberffraw ( 1849 ), ac yn 1866 cyhoeddodd lyfryn ar y treigladau, The Rules of the Welsh Initial Changes ; cyhoeddodd hefyd gyfrol o bregethau. Bu f. 17 Hydref 1877 .

Ffynonellau:

  • Foster , Alumni Oxonienses ;
  • Hardy , Jesus College (1899) , 204;
  • Hopkin-James , Old Cowbridge. Borough, Church, and School (Caerdydd, 1922) , 255, 272-3;
  • R. Hughes , Enwogion Môn, 1850–1912 (1913) , 193;
  • gwybodaeth gan Miss Lucy Williams, Caergybi .

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54