Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

TYDECHO , sant Celtig o'r 6ed g. y dywedir ei fod yn fab Annwn Ddu ab Emyr Llydaw . Nid oes fuchedd iddo'n wybyddus eithr cyfeirir ato ym muchedd S. Padarn fel un o dri arweinydd grwpiau o seintiau a ddaeth o Lydaw i Gymru . Y mae rhai ysgolheigion yn amau ai Llydaw cyfandir Ewrop oedd yr ‘ Armorica ’ y cyfeirir ati gan ei bod yr un mor debygol mai ardal yn ne-ddwyrain Cymru , ardal a oedd yn enwog fel magwrfa saint, ydoedd. Pa fodd bynnag am hynny, y mae'n sicr i'r seintiau ‘ Llydewig ’ gyrraedd gorllewin Cymru dros y môr, gan fod eu heglwysi i gyd, ar y cyfan, yn nyffrynnoedd afonydd sydd yn rhedeg tua'r gorllewin i Fae Aberteifi . Canolwyd parch Tydecho yn ardal Mawddwy ac felly nid ydyw'n eithriad i'r rheol gyffredinol. Y mae parhad ei barch yn yr ardal hon yn nodedig — a barnu oddi wrth dystiolaeth llenyddiaeth yn unig. Cedwir yr hanes a'r traddodiad amdano dan Dafydd Llwyd ap Llewelyn ap Gruffydd [q.v.] , bardd o'r 15fed g. a oedd yn byw ym Mathafarn , heb fod ymhell o'r fan lle y dywedir i Dydecho ymsefydlu. Deallwn wrth ddarllen cywydd y bardd hwn i Tydecho i'r sant fyw bywyd meudwy gyda'i chwaer Tegfedd a'i fod yn cael ei boeni'n fynych gan Maelgwn Gwynedd , arch-elyn y seintiau. Yn y ganrif ddilynol ceir bardd arall, Mathew Brwmffield [q.v.] yn canu cywydd i Dydecho a dau blwyf Mawddwy ac yn cyfeirio at wyrth enwog yr adroddid ei chyflawni yn yr ardal honno gan y sant . Yr unig beth y gellir ei adrodd heddiw am Dydecho gydag unrhyw sicrwydd ydyw fod dosbarthiad yr eglwysi sydd yn parhau i ddwyn ei enw yn cydfynd â'r traddodiad iddo ef ac amryw gydymdeithion gyrraedd arfordir Meirionnydd dros y môr ac iddynt dreiddio i'r tir ac ymsefydlu yn ardal Mawddwy a'r holl wlad sydd erbyn heddiw yn ffurfio'r ffin deheuol rhwng siroedd Meirionnydd a Threfaldwyn .

Llyfryddiaeth:

The Lives of the British Saints , iv, 283-5;
Wade-Evans , Welsh Christian Origins , Rhydychen, 1934 , 1934 , pen. x;
E. G. Bowen . ‘The Celtic Saints in Cardiganshire,’ yn , i, 1950 .

Awdur:
Yr Athro Emrys George Bowen, M.A., F.S.A., (1900-83), Aberystwyth