Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

THOMAS , WILLIAM (‘ Islwyn ,’ 1832 - 1878 ), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a bardd ; g. 3 Ebrill 1832 yn ‘ Tŷ'r Agent ’ yn agos i Ynys-ddu , pentref yn nyffryn Sirhywi , sir Fynwy . Mesurwyr tir a pheirianwyr oedd ei ddau frawd, David Thomas a John Thomas , a chychwynnodd ‘ Islwyn ’ ddysgu eu crefft hwy, ond gwelodd ei frawd-yng-nghyfraith, y Parch. D. Jenkyns (‘ Jenkyns y Babell ’), ddeunydd pregethwr ynddo, a danfonwyd ef i ysgolion yn Nhredegar , Casnewydd , a'r Bont-faen , ac i athrofa'r Dr. Evan Davies [q.v.] yn Abertawe . Syrthiodd mewn cariad yn y dref honno â merch ifanc, Ann Bowen , a phan oeddent ar briodi, bu farw'r ferch, ac effeithiodd hyn yn drwm ar ei fywyd a'i farddoniaeth. Yng nghyfarfod misol Twyncarno , Rhymni , 3 a 4 Ionawr 1854 , derbyniwyd cais oddi wrth gapel y Babell am ganiatâd i William Thomas bregethu , ac yng nghyfarfod misol y Gelli Groes , 16 Awst 1854 , rhoddwyd iddo, ar ôl y prawf, ganiatâd ‘i ddechreu pregethu yn ôl y drefn arferol.’ Ordeiniwyd ef yn 1859 , ond ni bu erioed yn fugail eglwys. Yn 1864 priododd â Martha , merch William Davies , gŵr a briododd weddw, mam Ann Bowen ; buont fyw yn ‘ Green Meadow ’ gerllaw capel y Babell , ac yno y buont nes adeiladu tŷ iddo ef ei hun a'i wraig yn 1871 , sef ‘ Y Glyn .’ Yn ôl Daniel Davies [q.v.] , bu Islwyn yn ‘ golygu 'r Cylchgrawn , yr Ymgeisydd , y Glorian , y Gwladgarwr , a barddoniaeth y Faner a'r Cardiff Times ,’ ond y mae'n anodd gwybod faint o wir sydd yn hyn. Beth bynnag, bu'n golygu ‘ Y Golofn Gymreig ’ yn The Cardiff Times a bu ‘ Glasynys ’ ( Owen Wynne Jones ) [q.v.] ac yntau yn ysgrifennu erthyglau blaen Y Glorian , ond ‘ Llew Llwyfo ’ ( Lewis William Lewis ) [q.v.] a benodwyd yn olygydd arno. Bu ‘ Islwyn ’ f. 20 Tachwedd 1878 , a chladdwyd ef ym mynwent capel y Babell .

Dau athro barddol ‘ Islwyn ’ oedd ‘ Gwilym Ilid ’ ac ‘ Aneurin Fardd ’ [q.v.] ac yr oedd yn y cyfnod hwn yn sir Fynwy , yn enwedig yn Abergafenni , gylchoedd llenyddol. Bu ‘ Islwyn ’ yn gystadleuydd mawr yn yr eisteddfodau , a chystadleuydd aflwyddiannus ar y cyfan. Enillodd yn 1853 wobr yn eisteddfod Cefn-coed-y-cymer ar gân, ‘ Abraham yn aberthu Isaac ,’ ac ar farwnad i ‘ Carnhuanawc ’ yn eisteddfod olaf Cymdeithas Cymreigyddion y Fenni ; enillodd gadair yn eisteddfod y Rhyl , 1870 , am awdl, ‘ Y Nos '; yng Nghaergybi yn 1872 am awdl ar ‘ Moses '; yng Nghaerffili yn 1874 am awdl, ‘ Cartref '; ac yn Nhreherbert yn 1877 am awdl, ‘ Y Nefoedd .’ Nid enillodd gadair yr eisteddfod genedlaethol , er iddo geisio droeon amdani. Tybiai ar ddiwedd ei fywyd iddo esgeuluso pregethu'r efengyl wrth gystadlu gymaint.

Dyma restr o lyfrau ‘ Islwyn ’ a chasgliadau o'i weithiau: Barddoniaeth, gan Islwyn , 1854 ; Ymweliad y Doethion a Bethlehem. Y bryddest fuddugol yn Eisteddfod Ivoraidd Llanelli , 1867 ( Aberdâr , 1871 ); Awdl ar y Nefoedd , 1878? ; Caniadau gan Islwyn ( Gwrecsam , diddyddiad); Cymru, gan Islwyn ( Cyfres Blodau'r Grug , diddyddiad); Pregethau y Parch. William Thomas (Islwyn). Gan y Parch. Edward Matthews , 1896 ; Islwyn, pigion o'i waith , 1897 ; Islwyn ( Llyfrau Urdd y Delyn , 1897 ); Gwaith Barddonol Islwyn ( Owen M. Edwards ), 1897 ; Gwaith Islwyn ( Cyfres y Fil , 1903 ); Perlau Awen Islwyn, gan J. M. Edwards, M.A. , 1909 ; Islwyn's English Poems , 1913 .

Llyfryddiaeth:

Evan Rees (Dyfed) Oriau gydag Islwyn , Wrecsam, 1901 , 1901 ;
W. J. Gruffydd , Islwyn Darlith Goffa Islwyn, 1942 , Caerdydd, 1942 , 1942 ;
D. Gwenallt Jones , Bywyd a Gwaith Islwyn , Lerpwl, 1948 (‘Cyfres Pobun,’ rhif xvii);
T. H. Parry-Williams , Islwyn, Detholion o'i Farddoniaeth , Cardiff, 1948 (Llyfrau Deunaw), 1948 ;
Llawysgrifau Llyfrgell Genedlaethol Cymru 1064, 2340 3191-7, 3292, 4500, 5876, 5878.

Awdur:

David Gwenallt Jones, M.A., (1899-1968), Aberystwyth