THOMAS
,
WILLIAM
(
1613
-
1689
),
esgob
;
g. ym
Mryste
,
2 Chwefror 1613
, mab
John
Thomas
o
Fryste
(gynt o
Gaerfyrddin
) ac
Elizabeth
ei wraig. Cafodd ei addysg yn
ysgol ramadeg Gaerfyrddin
, ac ymaelodi ym
Mhrifysgol Rhydychen
o
Goleg S. Ioan
,
13 Tachwedd 1629
; graddiodd yn
B.A.
o
Goleg Iesu
,
Mai 1632
, ac
M.A.
Chwefror 1634/5
. Bu hefyd yn
gymrawd
ac yn
athro
yng
Ngholeg Iesu
. Ordeiniwyd ef yn
ddiacon
yn
1637
ac yn
offeiriad
yn
1638
gan yr
esgob
Bancroft
o
Rydychen
; daeth yn
ficer
Penbryn
,
sir Aberteifi
, ac yn
gaplan
i
iarll Northumberland
. Penododd hwnnw ef yn
ficer
Talacharn
a
Llansadyrnin
yn
sir Gaerfyrddin
. Trowyd ef o'i swydd yn
1644
, ac aeth i
gadw ysgol
yn
Nhalacharn
; yn
1660
adferwyd ef a'i benodi'n
gantor
Tyddewi
. Wedyn daeth yn
rheithor
Llanbedr Efelffre
,
sir Benfro
, ac yn
gaplan
i
ddug Caer Efrog
; ac yn
Nhachwedd, 1665
, penodwyd ef yn
ddeon Caerwrangon
. Ddwy flynedd yn ddiweddarach cysegrwyd ef yn
esgob Tyddewi
; parhaodd yn ei
ddeoniaeth
. Bu'n
esgob Tyddewi
am chwe blynedd, ac yn ystod y cyfnod hwnnw bu mawr ofal ganddo dros fuddiannau'r esgobaeth; pregethai yn
Gymraeg
, hyrwyddai gyhoeddiadau
Cymraeg
Thomas
Gouge
a
Stephen
Hughes
[qq.v.]
, a dechreuodd
atgyweirio plasau'r esgob
yn
Abergwili
ac
Aberhonddu
. Symudwyd ef i
Gaerwrangon
yn
esgob
yn
1683
, a bu f. yno
25 Mehefin 1689
. Claddwyd ef yn
eglwys gadeiriol Caerwrangon
. Yr oedd yn briod, a chanddo wyth plentyn.
Llyfryddiaeth:
-
Oxford Dictionary of National
Biography
Awdur:
Thomas Iorwerth Ellis, M.A., (1899-1970), Aberystwyth
