THOMAS
,
SIMON
(efallai'n fyw yn
1746
),
gweinidog Presbyteraidd, ac awdur
;
ychydig dros ben a wyddys amdano. Dywed
D. Lleufer
Thomas
(yn ysgrif y
D.N.B.
ar
Joshua
Thomas
) ei fod yn ewythr i hwnnw, ac mai gydag ef yn nhref
Henffordd
y prentisiwyd
Joshua
Thomas
[q.v.]
yn
1739
. Yn ôl
Joshua
Thomas
(
Hanes Bed.
, arg. 1af, xxvii) fe'i ganed yn y
Cilgwyn
, gerllaw
Llanbedr-pont-Steffan
. Y mae'n eglur iddo gael addysg glasurol yn rhywle. Dywed
T. Eirug
Davies
(
Cofiadur
,
1937
, 31) iddo gael ei ordeinio yn y
Cilgwyn
yn gynorthwywr i
Philip
Pugh
[q.v.]
, ond sylwer na chafodd
Pugh
ei hunan mo'i urddo cyn
Hydref 1709
, er ei fod yn gwasnaethu'r eglwys er
1704
. Sut bynnag, y mae'n eglur fod
Simon
Thomas
yn nhref
Henffordd
erbyn
Awst 1711
, yn
sidanydd
, ac yn
weinidog
(neu'n un o weinidogion) y gynulleidfa yno, oblegid fe'i ceir y pryd hwnnw'n un o dystion ewyllys ei gyd-weinidog hŷn
John
Weaver
(
Cylch. Cymd. Hanes M.C.
,
1943
, 105). Ei lyfr cyntaf ac enwocaf oedd
Hanes y Byd a'r Amseroedd
,
1721
, math o wyddoniadur, gyda phwyslais gwrth-Babyddol amlwg, a fu'n llyfr poblogaidd iawn, ac a ailargraffwyd ddwywaith (
1724
,
1728
) yn ystod ei fywyd, a theirgwaith beth bynnag (
1780
,
1799
,
1824
) ar ôl hynny. ‘
S.
T.
’ y gelwir yr
awdur
ar yr wyneb-ddalen, ac fel ‘
S.
T.
’ hefyd, yn
1735
, y cyhoeddodd
Histori yr Heretic Pelagius
. Yn
1741
ymddangosodd
Deonglydd yr Ysgrythurau
, llyfr di-enw, ond a briodolir yn bur ffyddiog i
Simon
Thomas
; gwrth-
Belagaidd
yw hwn hefyd; gelwir ef yn ‘rhan gyntaf,’ ond ni welwyd mo'r ail. Priodola
Ashton
iddo hefyd dri llyfr
Saesneg
. Un o'r rhain yw'r
History of the Cambri
,
1746
, a ddisgrifir gan
Syr
Thomas
Phillipps
[q.v.]
o
Middle Hill
yn y
Cambrian Journal
, iv, 328, fel llyfr ‘
rustically printed on coarse paper
,’ heb enw awdur na gwasg, ond yr oedd nodyn mewn llawysgrifen ar y copi'n ei briodoli i'r ‘
Rev.
Simon
Thomas
,’ a dywedir yn fynych fod
ganddo ef wasg breifat
, ac y byddai'n
argraffu
ei lyfrau gartref. Os ef yn wir a wnaeth y llyfr hwn, yna yr oedd yn fyw yn
1746
; dywedir yn gyffredin mai
tua 1743
y bu f. — ni ddywed
Joshua
Thomas
(loc. cit.), ond ‘nid hir wedyn,’ h.y.
ar ôl 1742
, ‘y bu farw’ (gw. hefyd yr ysgrif ar
Nicholas
Thomas
).
Llyfryddiaeth:
-
Hanes Llenyddiaeth Gymreig, 1651–1850
.
[1893?]
, dan y blynyddoedd a nodwyd;
-
C. Ashton
, 159-61;
- a'r cyfeiriadau eraill a roddwyd uchod.
Awdur:
Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D.,
F.S.A., (1881-1969), Bangor
