SYMONDS
,
RICHARD
(
1609
-
?
),
pregethwr Piwritanaidd
;
g. yn y
Fenni
,
1609
, mab
Thomas
Symonds
(a pherthynas, mae'n ddiau, i'r
Nicodemus
Symonds
a oedd yn
un o brif ddinasyddion y dref
). Cafodd ei addysg yn
Rhydychen
,
Coleg Exeter
, ymaelodi yn
1627
,
B.A.
1629
. Dywaid
Baxter
ei fod,
tua 1635
, yn
cadw ysgol
yn
Amwythig
, a'i fod ef yn ddisgybl iddo, ac i
Symonds
roddi noddfa i
Walter
Cradock
[q.v.]
pan orfu arno ffoi o
Wrecsam
. Yn
1638-9
cafodd amryw
Biwritaniaid
, gan gynnwys
Richard
Symonds
, loches gan
Syr
Robert
Harley
a'i wraig
Brilliana
yn
Brampton Bryan
. Pan dorrodd y
Rhyfel Cartref
allan clywir amdano yn ninas
Bryste
, yn
pregethu
yn
Andover
, ac am dymor yn dal bywoliaeth
Sandwich
yng
Nghaint
. Yn
1646
penderfynodd y
Senedd
wneud ymgais i efengyleiddio
De Cymru
drwy anfon tri o genhadon yno —
Henry
Walter
,
Walter
Cradock
, a
Richard
Symonds
— y tri i
bregethu
yn
Gymraeg
, a'r tri i gael canpunt y flwyddyn yr un allan o fuddiannau'r deoniaid a'r cabidyliai a ddadwaddolwyd. Yn
1646 (30 Medi)
a
1648 (26 Ebrill)
gofynnwyd i
Symonds
bregethu
o flaen
Tŷ'r Cyffredin
, ac yn nechrau
1650
penodwyd ef yn un o'r 25
profwr
o dan
Ddeddf y Taeniad
. Yn
sir Forgannwg
y gweithiodd fwyaf fel
pregethwr
a
phrofwr
yn y cyfnod hwn; ac ni chlywir fawr ddim amdano hyd nes i'r ‘
Triers
’ yn
1657
roddi eu bendith arno i ‘
ddarlithio
’ yn
eglwys gadeiriol Llandaf
. Nodyn go faterol yw hwnnw yn un o lawysgrifau'r
Bodleian
iddo dalu £550 am ran o'r tiroedd a berthynai unwaith i'r
esgob
. Er bod
Symonds
yn un o'r
Piwritaniaid
amlycaf yng
Nghymru
yn ystod y rhyfeloedd a'r
Taeniad
, ni ellir osgoi'r casgliad iddo suddo i ddinodedd cymharol ym mlynyddoedd olaf y
Weriniaeth
, a marw'n ddi-sôn-amdano
cyn 1660
; beth bynnag, ni chlywir gair amdano yng nghyfnod yr
Adferiad
.
Llyfryddiaeth:
-
Oxford Dictionary of National
Biography
;
-
The Journals of the House of Lords
, viii, 568-9;
-
The Journals of the House of
Commons
, iv, 678; v, 545;
-
MS.
J. Walker
, c. 13 (17, 31);
-
Lambeth MS.
995, 113;
-
Llawysgrif Rawlinson yn Llyfrgell Bodlean,
Rhydychen.
B. 239 (29) (rhif 378).
Awdur:
Thomas Richards, D.Litt., (1878-1962), Bangor
