SION CAIN
(
c.
1575
—
c.
1650
),
arwyddfardd
.
Mab
Rhys Cain
[q.v.]
, a anwyd, y mae'n debyg, cyn i'r teulu ymsefydlu yng
Nghroesoswallt
tua 1578
. Dilynodd ei dad yn ei alwedigaeth, ac edrychid arno, yn ei ddydd, fel yr olaf o'r
arwyddfeirdd
. Gadawodd rai nodiadau sy'n awgrymu ei fod yn rhyw gymaint o
amaethwr
hefyd. Teithiodd yn helaeth yng
Ngogledd Cymru
yng nghwrs ei alwedigaeth. Dechreua cofnodion ei yrfa gyhoeddus gydag ymweled â
Llywenni
, gyda beirdd eraill, yng ngwyliau
Nadolig, 1607
. Rhwng hynny a
1648
erys dros 300 o'i gywyddau achyddol, y rhan fwyaf ohonynt yn ei law ei hun. Ni fedrir dyddio dim o'i waith ar ôl
1648
, a gellir casglu iddo farw tua'r adeg honno. Bu ei wraig f.
12 Hydref 1646
(
Pen. MS. 178 (79)
), ac mewn deiseb at y
cyrnol
Mytton
, yn erbyn gosod milwyr i letya yn ei dŷ (yn
1644?
), cyfeiria at ei deulu hefyd. Daeth ei lawysgrifau i feddiant
Robert
Vaughan
,
Hengwrt
, a ohebai'n weddol gyson ag ef. Erys tua 40 o lythyrau a ysgrifennwyd ato ar faterion achyddol (
Pen. MS. 327
), casgliadau o'i farddoniaeth (
Pen. MS. 90, 116, 117
), casgliad herodrol (
Pen. MS. 149
), a chasgliad achau (
Pen. MS. 269
). Di-awen iawn yw ei gywyddau achau ac ni fedrai amrywio llawer hyd yn oed ar ei linellau agoriadol. Nid oedd cystal crefftwr â'i dad. Y mae ei dariannau arfau yn llawer mwy aflêr, a'i law yn frasach nag eiddo'i dad.
Llyfryddiaeth:
-
Adroddiadau'r ‘Historical
Manuscripts Commission,’
,
Reports on Manuscripts in the Welsh
Language
. Historical Manuscripts Commission,
1898–1910
;
- N.L.W., llawysgrifau Pen. fel uchod, a chartau achau yng nghasgliadau Peniarth, Coedllai, Plas Nantglyn, a Llanbedrog.
Awdur:
Evan David Jones, F.S.A., (1903-87), Aberystwyth
