Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

SIMON , BEN ( c. 1703 - 1793 ), Abergwili , sir Gaerfyrddin . Cofnodir claddu ‘ Benjamin Simon , a Pauper,’ yn Abergwili , 1 Mawrth 1793 , ac y mae gan ‘ Iolo Morganwg ’ yn ei ‘ Agricultural Observations ,’ 1795 ( N.L.W. MS. 13115 , sef Llanover MS. C.28 ), ddarlun cofiadwy o'r hen ŵr yn ei dlodi. Dywed ‘ Iolo ’ ei fod yn 90 oed pan fu farw, ac mai fel rhwymwr llyfrau yr enillai ei fywoliaeth. Y mae traddodiad arall mai crydd oedd. Dengys ei farwnad i Griffith Jones , Llanddowror , fod dylanwad hwnnw a'i ysgolion yn fawr iawn arno, fel ar eraill o'i genhedlaeth, megis ‘ Ioan Siencyn ’ o Aberteifi . Anghydffurfiwr oedd Simon , fel eraill o lenorion a hynafiaethwyr y cyfnod, ac enwir ef yn aelod ym Mhanteg , sir Gaerfyrddin , Mawrth 1743 (yn y llyfr eglwys, N.L.W. MS. 12362 ). Un oedd Ben Simon o'r cylch copïwyr y dylanwadwyd arnynt yn fawr gan ‘ Iaco ab Dewi ’ [q.v.] . Rhwng 1747 a 1751 y copiodd ei lawysgrif enwocaf, ‘ Tlysau'r Beirdd ’ ( N.L.W. MS. 5474 ), a'i gasgliad adnabyddus o weithiau Dafydd ap Gwilym ( N.L.W. MS. 5475 ) yn 1754 . Y mae eraill o'i lawysgrifau yn Llyfrgell Dinas Caerdydd ac yn Rhydychen . Prynwyd ei lawysgrifau a'i lyfrau gan Thomas Evans (‘ Tomos Glyn Cothi ') [q.v.] yn 1790 , a defnyddiwyd rhai ohonynt, ar ôl hynny, gan ‘ Iolo Morganwg .’ Yr oedd cysylltiad agos rhyngddo ef a Siôn Rhydderch hefyd [q.v.] . Y fwyaf adnabyddus o'i faledi yw Marwnad ar Farwolaeth … 17 o Ddynion yng Waith Glo'r Wern Fraith, ger-llaw Castell Nedd yn sir Forgannwg , 1758 . Argraffwyd un arall o'i farwnadau fel atodiad i Llawlyfr Ysgrythyrawl , 1756 .

Llyfryddiaeth:

Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru , v, 302;
Carmarthenshire Miscellany , i, 1892, 100 ;
y farwnad i Griffith Jones yng nghasgliad Thomas Levi , Casgliad o hen farwnadau Cymreig, yn dal cysylltiad a chyfundeb y Methodistiaid a wnaed ar gais y Gymanfa Gyffredinol , Wrecsam, 1873 , 1873 .

Awdur:

Garfield Hopkin Hughes, M.A., (1912-69), Aberystwyth