Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

SAUNDERS , ERASMUS ( 1670 - 1724 ), diwinydd ; g. ym mhlwyf Clydey , yng ngogledd sir Benfro , mab Tobias Saunders , Cilrhedyn , sir Benfro , a Lettice Phillips , Penboyr , sir Gaerfyrddin . Ymaelododd yng Ngholeg Iesu , Rhydychen , 20 Mawrth 1690 ( B.A. 1693 , M.A. 1696 , B.D. 1705 , D.D. 1712 ). Pan oedd yn efrydydd bu'n helpu Edward Lhuyd [q.v.] gyda'r gwaith o gasglu manylion hynafiaethol ynglŷn â sir Benfro a sir Gaerfyrddin . (Llythyrau yn Inventory sir Benfro , xxxvi a xxxvii, ac Inventory sir Gaerfyrddin , 266.) Yr oedd yr esgob William Lloyd [q.v.] , un o'r saith esgob , yn noddwr iddo. Symudwyd Lloyd i fod yn esgob Caerwrangon yn 1700 . O'r flwyddyn honno daliai ei fab (o'r un enw) fywoliaeth Blockley yn esgobaeth Caerwrangon , eithr rhoddodd hi i fyny yn 1705 a daeth Saunders , a fuasai'n gurad iddo er 1702 , yn ficer ( 13 Awst ). Bum mis yn ddiweddarach ( 18 Ionawr 1706 ), sefydlwyd ef hefyd yn rheithor (di-breswyl) Helmdon , sir Northampton (nid gogledd Hampshire fel y dywedir yn y D.N.B. ) gan esgob Peterborough ; daliodd y fywoliaeth hon hyd 1721 ; ond ni bu'n rheithor Moreton-in-the-Marsh , fel y dywed y D.N.B. Yn 1709 cafodd hefyd, gan yr esgob George Bull , Tyddewi , gadair prebend — y tro hwn yng Ngholeg Crist , Aberhonddu . Priododd Saunders yn 1714 , yn Blockley , â Dorothy , merch Humphrey Lloyd , Aberbechan , gerllaw'r Drenewydd , sir Drefaldwyn ; bu iddynt saith o blant. Bu f. ar 1 Mehefin 1724 , yn Aberbechan , o ergyd parlys , a chladdwyd ef yn S. Mary , Amwythig , ar y pumed dydd o'r mis hwnnw. Y mae ysgrif goffa faith ar ei feddrod yn yr eglwys honno; y mae hefyd yn eglwys Blockley dabled ar y mur yn dangos ei arfau (' sable, a chevron ermine between three bulls’ heads, caboshed argent '), a osodwyd gan ei fab hynaf, Dr. Erasmus Saunders ( canon yn Windsor , ficer St. Martin-in-the-Fields , a chanon yn Rochester , a fu f. yn 1775 ). Er ei fod yn ‘ pluralist ’ yr oedd Saunders yn offeiriad plwyf gweithgar. Yn 1713 , gyda chymorth rhai o wŷr tiriog y gymdogaeth, llwyddodd i gael adeiladu ysgol yn Blockley ; arni rhoes arysgrif yn Gymraeg — ‘ Aros a Llwydda .’ Bu'n cynorthwyo gwaith y S.P.C.K. , a bu o gymorth ariannol i'r gymdeithas trwy dalu am hanner cant o gopïau o'i hargraffiad o'r Beibl Cymraeg ac mewn ffyrdd eraill. Cyhoeddodd amryw bregethau; cyfieithwyd un o'r rhain, ar ‘ Household Government ,’ i Gymraeg gan Samuel Williams , tad Moses Williams [q.v.] . Eithr ar gyfrif ei lyfr a elwir A View of the State of Religion in the Diocese of S. Davids ( London , 1721 ; adarg. gan Wasg Prifysgol Cymru , 1949 ) y mae Saunders yn haeddu sylw yn bennaf. Yn y gwaith hwn deliodd mewn modd trwyadl â'r hyn a alwai ef yn ‘melancholy state’ yr esgobaeth; daliai ef mai'r achos pennaf o hyn oedd y ffaith bod cymaint o'r degymau yn llaw gwŷr lleyg.

Llyfryddiaeth:

A Chapter in English Church History; S.P.C.K. Minutes and [Abstracts of] Correspondence, 1698–1704 , 1888 ;
Foster , Alumni Oxonienses ;
Archaeologia Cambrensis , 1873 , 384; 1879, 72-3;
West Wales Historical Records , 1910–29 , ii, 161-88.

Awdur:

Yr Athro Emeritus David Williams, D.Litt., (1900-78), Aberystwyth