SAMUEL
,
DAVID
(‘
Dewi o Geredigion
';
1856
-
1921
),
ysgolfeistr a llenor
.
g.
1 Mawrth 1856
yn
Aberystwyth
, yn fab i
Edward
Samuel
. Addysgwyd ef yn
ysgol yr Eglwys
,
Aberystwyth
,
ysgol ramadeg Aberystwyth
(
Edward
Jones
),
Ysgol Llanymddyfri
,
Coleg Prifysgol Cymru
,
Aberystwyth
, a
Choleg Clare
,
Caergrawnt
, lle'r aeth gydag
ysgoloriaeth mewn mathemateg
ym mis
Hydref 1875
. Enillodd amryw wobrwyon a graddio, ym
mis Ionawr 1879
, yn 20fed ‘wrangler’ mewn mathemateg. Aeth yn
athro
i
ysgol ramadeg Appleby
,
Westmorland
, ac wedyn i
ysgol ramadeg Ashburn
,
Derbyshire
. Ym mis
Ionawr 1887
agorod ysgol ramadeg breifat
yn
Aberystwyth
, lle y bu'n
addysgu
am naw mlynedd a hanner, nes ei apwyntio (
1896
) yn
brifathro
i'r ysgol sir newydd (
Ardwyn
) yn
Aberystwyth
. Dan ddylanwad
Silvan
Evans
[q.v.]
fe ddechreuodd
ymddiddori'n fawr yn iaith a llenyddiaeth Cymru
, ac fe
ysgrifennodd lu o erthyglau i newyddiaduron a chyfnodolion
, yn arbennig
Cymru (O.M.E.)
a'r
Geninen
(am restr gw.
N.L.W. MS. 2809
). Yr oedd ganddo ddiddordeb mewn diwinyddiaeth hefyd. Bu'n
beirniadu droeon yn yr eisteddfod genedlaethol
ac yn
arholwr
i
Orsedd y Beirdd
. Fe
olygodd gasgliad o faledi Cymraeg
,
Cerddi Cymru
, gyda rhagymadrodd ar ganwyr baledi ac ysgrifenwyr baledi. Bu f.
26 Mai 1921
.
Llyfryddiaeth:
-
The Cambrian News
,
27 Mai 1921
;
-
The Welsh Gazette
,
2 Mehefin 1921
;
-
Llawysgrifau Llyfrgell Genedlaethol
Cymru
2809-46.
Awdur:
Athro-Emeritus Syr Thomas Herbert Parry-Williams, D.Litt., (1887-1975),
Aberystwyth
