Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

ROWLAND , DANIEL ( 1713 - 1790 ), clerigwr Methodistaidd ; g. 1713 ym Mhantybeudy , Nantgwnlle , sir Aberteifi , mab Daniel a Janet Rowland — ei dad yn dal bywoliaeth Nantgwnlle a Llangeitho . Addysgwyd ef, medd traddodiad, yn ysgol ramadeg Henffordd . Cafodd urdd diacon yn 1734 , ac urdd offeiriad yn 1735 ; bu'n gurad i John , ei frawd, yn y plwyfi uchod. Priododd, 1734 , Eleanor Davies , Caerllugest . Cafodd brofiad ysbrydol dwys dan weinidogaeth Griffith Jones [q.v.] , c. 1735 , a dechreuodd bregethu gyda nerth gan daranu uwchben y bobl. Lliniarodd ei arddull ar gyngor Philip Pugh [q.v.] , gan bregethu gras yn lle'r ddeddf. Dechreuodd deithio dros y wlad; cyfarfu â Howel Harris [q.v.] yn 1737 , a chyn hir ymunodd y ddau ynghyd ag eraill i hyrwyddo'r deffroad mawr Methodistaidd yng Nghymru . Bu anghydfod rhyngddo â Harris , a chyhoedodd Ymddiddan rhwng Methodist Uniawngred ac un Cyfeiliornus yn ei erbyn yn 1749 . Aeth yn rhwyg yn 1752 , ac ef bellach oedd arweinydd ‘pobl Rowland ,’ fel y gelwid ei ganlynwyr. Boddodd ei frawd yn Aberystwyth yn 1760 , a chafodd mab y diwygiwr fywoliaeth Llangeitho . Bu'n gurad i'w fab am dymor, a chododd gapel at ei wasanaeth ei hun gerllaw eglwys y plwyf. Collodd ei le fel curad c. 1763 am ryw reswm. Apeliodd plwyfolion Nantgwnlle yn ofer am ei gael yn ôl yn 1767 . Dewisodd aros hyd y diwedd, gyda'i bobl yn yr ‘ Eglwys Newydd ,’ Llangeitho , er cael cynnig bywoliaeth gysurus Trefdraeth , sir Benfro , yn 1769 . Bu f. 16 Hydref 1790 , a'i gladdu yn Llangeitho ar 20 Hydref , ‘yn 77 oed’ meddai rhestr y plwyf.

Pregethwr oedd Daniel Rowland yn anad dim, ac am gyfnod maith gwnaeth Langeitho yn Feca'r Methodistiaid yng Nghymru . Tyrrai'r miloedd yno o bob parth ar Sul y Cymun, a dylanwadodd yn drwm ar ysbryd ei oes. Cyhoeddwyd ei bregethau yn llyfrynnu bychain yn 1739 , 1762 , 1772 (dwy gyfrol), a 1775 . Troswyd rhai ohonynt i'r Saesneg , a'u cyhoeddi yn 1774 , 1775 , a 1788 . Canodd nifer o emynau hefyd ar gyfer y casgliadau cynnar megis Llwybur Hyffordd i'r Cymru , 1740 , a Sail, Dibenion, etc. , 1742 . Ceir chwech emyn o'r eiddo yn niwedd Marw i'r Ddeddf, etc. , 1743 , 19 yn Hymnau Duwiol, etc. , 1744 , a chyhoeddodd gasgliad bychan o Hymnau Duwiol yn 1745 . Ei gasgliad olaf oedd Pum Pregeth ac Amryw o Hymnau , 1772 . Yr oedd yn un o arloeswyr yr emyn Cymraeg cyn dechrau o William Williams [q.v.] ganu. Trosodd rai pethau o'r Saesneg i'r Gymraeg , megis Y Rhyfel Ysbrydol ( Bunyan ), 1744 ; Aceldama , 1759 ; Pymtheng Araith ( Wetherhall ), 1762 ; a Camni yn y Coelbren ( Boston ), 1769 .

Ei fab hynaf oedd

JOHN ROWLAND ; g. 14 Hydref 1735 , urddwyd yn ddiacon 1757 , ac offeiriad 1758 . Ef a gafodd fywoliaeth Llangeitho yn 1760 . Aeth i Goleg Iesu , Rhydychen , yn 1757 ; ni ddywed Foster iddo raddio (ac y mae'n galw ei dad yn ‘ John ,’ ac yn dyddio ei ymaelodi yn 1767 ); eto priodolir M.A. iddo. Yr oedd yn gurad Eglwys Fair , Amwythig , yn 1761 , a churad Clive yn 1783-1810 . Gwasnaethodd fel athro yn ysgol Amwythig , 1771-98 . Bu f. 28 Tachwedd 1815 . Ei wraig oedd Mary , merch y Parch. William Gorsuch , Amwythig . Daeth dau o'u plant yn enwog, sef

( a ) WILLIAM ROWLAND ( 1770 - 1851 ), ficer Eglwys Fair , Amwythig , a phrebendari Lichfield , a

( b ) DANIEL ROWLAND ( 1778 - 1839 ), hynafiaethydd , noddydd y celfau cain , a dyngarwr .

Mab arall iddo oedd Nathaniel Rowland [q.v.] .

Llyfryddiaeth:

J. Owen , Hanes bywyd a gweinidogaeth y Parchedig Daniel Rowlands, (gynt o Langeitho), ynghyd a chofiant byr am yr enwogion canlynol, sef William Salesbury, William Morgan, Richard Davies, Richard Parry, Dr. Davies, o Fallwyd, Archddiacon Prys, Rowland Heylin, Syr Thomas Myddleton , 1839 , 1839 (arg. Saes. 1848 );
M. Davies , Cofiant y Parch. Daniel Rowland , 1871 , 1871 ;
D. Worthington , Cofiant y Parch. Daniel Rowland, Llangeitho , Llanbed, 1905 , 1905 (ail arg. 1923 );
Y Tadau Methodistaidd , 1895 , i, 41-70;
D. J. Odwyn Jones , Daniel Rowland, Llangeitho , Llandysul, 1938 , 1938 ;
Cylchgrawn Cymdeithas Hanes y Methodistiaid Calfinaidd , vii, 34; xii, 41-72, 111; xiv, 90; xix, 125; xx, 155; xxvi, 36; xxviii, 165; xxix, 33; xxx, 80;
Heddiw , iii, 378;
Y Cymmrodor , xxii, 62;
Archaeologia Cambrensis , xcix, 151;
Horsfall-Turner , Walks and Wanderings in County Cardigan , 1902 , 254-7;
Oxford Dictionary of National Biography ;
Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru , i, 167;
Episcopal register and Cofysgrifau'r Egwlys yng Nghymru yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru , N.L.W.;
Foster , Alumni Oxonienses — noder y pwyntiau y sylwyd arnynt yn yr ysgrif, ond y mae oedran yr ymaelodi, a'r cyswllt ag ysgol Amwythig ac â W. G. Rowland , yn bwrw mai dyma'r dyn sydd ganddo;
odid nad gwall argraff yw ‘ 1767 .’

Awdur:

Y Parch. Gomer Morgan Roberts, M.A., (1904-93), Pont-rhyd-y-fen / Llandudoch / Llandybïe

Atodiadau a chywiriadau:

ROWLAND , DANIEL ( Bywg. , 836) Dyddiad yr Ymddiddan oedd 1750 (nid ‘ 1749 ’).