Y Bywgraffiadur Cymreig


Rydym ni wedi bod wrthi'n datblygu gwefan newydd sbon i'r Bywgraffiadur. Ddechrau Tachwedd 2018 byddwn ni'n lansio bywgraffiadur.cymru, sy'n cynnwys dyluniad, ffwythiannau a chynnwys newydd. Ewch draw i weld y gwelliannau a chael blas o'r hyn sy'n newydd!

Bydd bywgraffiadur.cymru yn disodli'r wefan hon maes o law. Yn y cyfamser, byddem ni'n falch o glywed unrhyw sylwadau gan ein defnyddwyr felly mae croeso i chi gysylltu â ni gydag unrhyw gwestiynau neu awgrymiadau.

A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



RHYS CAIN (bu f. 1614 ), arwyddfardd .

Yn ôl yr hen eiriaduron bywgraffyddol, brodor ydoedd o Drawsfynydd , ond y mae'n debycach iddo gymryd ei enw barddol oddi wrth afon Cain ym Mechain Iscoed . Olrheinir ei ach o Edwin , frenin Tegeingl . Ei dad oedd Rheinallt ap John Wynn , ac yr oedd ei nain, fam ei dad, yn ferch Thomas Ireland , Croesoswallt . Yng Nghroesoswallt hefyd y treuliodd yntau ran helaethaf ei oes. Yno y bedyddiwyd ei blant ieuengaf, Ann yn 1579 , Dorithie yn 1587 , Roger yn 1589 , ac Elisabeth yn 1592 , ac yno y claddwyd ei wraig, Gwen , 19 Ebrill 1603 . Priododd drachefn â Chatrin ferch Dafydd , yr hon a'i goroesodd. William Llŷn oedd ei athro barddol , a gadawodd ei lyfrau a'i roliau iddo wrth yr enw ‘ Rice ap Rinald alias Kain ,’ yn ei ewyllys, 1580 , a chanodd yntau farwnad iddo ar ddull ymddiddan, megis y gwnaethai William Llŷn ar farwolaeth Gruffudd Hiraethog , ei athro yntau. Dywedir ei fod yn beintiwr ac iddo beintio darlun o'r Dioddefaint gan gythruddo rhai o'i gyfoeswyr. Fel arwyddfardd , a wnâi gartau achau i'w gwsmeriaid, yr oedd ganddo grap ar beintio , er mai digon cwrs oedd ei waith. Collwyd ei lyfr clera mawr, yn yr hwn y cadwai gopïau o'i gywyddau achyddol, yn nhân Wynnstay , 1859 , ond erys corff sylweddol o'i waith rhwng y blynyddoedd 1574 a 1590 yn ei law ei hun ( Pen. MSS. 68 a 69 ) a chasgliad o farwnadau ( N.L.W. MS. 433 ). Edrychai Robert Vaughan , Hengwrt , arno fel ei athro mewn achyddiaeth . Ceir 10 llythyr ( 1592-1612 ) wedi eu hysgrifennu ato yn Pen. MS. 327, ac yn llsgr. 178 , yn yr un casgliad, y mae cyfrif diddorol o'i enillion (£23 2s. 6ch.) ar daith glera. Claddwyd ef yng Nghroesoswallt 10 Mai 1614 , a dilynwyd ef yn ei alwedigaeth gan ei fab Siôn Cain [q.v.] .

Ffynonellau:

  • Oxford Dictionary of National Biography ;
  • Williams , Enwogion Cymru. A Biographical Dictionary of Eminent Welshmen (1852) ;
  • R. Williams , Montgomeryshire Worthies (1894) ;
  • Adroddiadau'r 'Historical Manuscripts Commission' , R.W.M. ;
  • Shropshire Parish Register Society. Publications ;
  • Thomas , A History of the Diocese of St. Asaph , iv;
  • N.L.W. Llawysgrifau Peniarth yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth) 68-9, 117, 139, 141, 149, 161, 178, 269, 288, 327;
  • NLW MS 433, cartau achau Peniarth, Plas Nantglyn, ac Aberglaslyn.

Awdur:

Evan David Jones, F.S.A., (1903-87), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54