Llyfrgell Genedlaethol Cymru :: Y Bywgraffiadur Cymreig

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

PRITCHARD , EVAN (‘ Ieuan Lleyn ’; 1769 - 1832 ), bardd . Digwydd ei enw weithiau fel Evan Richards , a'i enw barddol fel ‘ Ieuan ap Rhisiart ,’ ‘ Ifan Lleyn ,’ a ‘ Bardd Bryncroes .’ Mab ydoedd i Richard Thomas , saer maen , a Mary Charles , merch Charles Mark [q.v.] , Tŷ-mawr , Bryncroes , un o bregethwyr cynnar y Methodistiaid yn Llŷn . Yr oedd ei fam yn brydyddes bur nodedig. Tua 1795 ymfudodd ei rieni i America , a chymerth Ieuan ei gartref gyda'i daid yn Nhŷ-mawr , ac ar ôl ei farw ef, ym Mai 1795 , gyda'i ewythr Lewis Charles , yn yr un lle. Yn y cyfnod hwn bu'n athro ysgol yn Llanddeiniolen . Yn 1800 aeth i Loegr yn swyddog tollau . Dychwelodd i Gymru tua 1812 . Yn 1816 priododd ei gyfnither, Mary Roberts , Hen-dŷ , Bryncroes , a bu iddynt ddau fab a merch. Ar ôl dychwelyd i Lŷn bu'n cadw ysgol ym mhlwyf Bryncroes a'r plwyfi cyfagos hyd ei f., 14 Awst 1832 . Cystadleuodd droeon yn eisteddfodau'r cyfnod, e.e. yn Ninbych yn 1792 ar ‘ Cyflafan y Beirdd ,’ yn y Bala yn 1793 ar ‘ Tymhorau'r Flwyddyn ’ ac yn Ninbych yn 1828 ar ‘ Gwledd Belsassar .’ Ar 16 Hydref 1799 urddwyd ef a ‘ Dafydd Ddu Eryri ’ a ‘ Gutyn Peris ’ yn feirdd Cadair Gwynedd gan ‘ Iolo Morganwg ’ pan oedd y gŵr hwnnw ar ei daith ym Môn ac Arfon . Yn Ionawr 1800 ymddangosodd y rhifyn cyntaf o gylchgrawn a elwid Greal neu Eurgrawn , wedi ei argraffu a'i gyhoeddi yng Nghaernarfon . Ar ei ddechrau ceir cywydd annerch gan ‘ Dafydd Ddu Eryri ’ a rhagymadrodd gan ‘ Ieuan Lleyn ,’ a diau mai'r ddau hyn oedd y golygyddion , er na ddywedir hynny'n bendant. Nid ymddangosodd ond un rhifyn o'r cylchgrawn, ac y mae'n debyg mai'r rheswm am hynny oedd i Ieuan fynd i Loegr yn fuan wedyn. Cyhoeddwyd Caniadau Ieuan Lleyn ym Mhwllheli yn 1878 o dan olygiaeth ‘ Myrddin Fardd .’ Ysgrifennodd rai emynau sy'n adnabyddus hyd heddiw. (Ar hynny gw. J. Thickens , Emynau a'u Hawduriaid , 75.)

Llyfryddiaeth:

W. O. Evans , ‘Beirdd a Llenorion Lleyn,’ yn Cyfansoddiadau Buddugol Eisteddfod Gadeiriol Sarn Meillteyrn, Awst 1883 , Sarn, 1884 , 104-13;
J. Jones (‘Myrddin Fardd’) Enwogion Sir Gaernarfon , 1922 ;
‘Adgof uwch Anghof.’ Llythyrau lluaws o Brif Enwogion Cymru , 1883 , 19-20;
Additional Manuscript in the British Museum 15030 (150).

Awdur:

Y Prifathro / Syr Thomas Parry, D.Litt., (1904-85), Bangor / Aberystwyth

Atodiadau a chywiriadau:

PRITCHARD , EVAN ( Bywg. , 751) Dilëer ‘ei gyfnither’, a gw. Trafodion Cymd. Hanes Arfon , XXVI, 52-71, am erthygl lawn gan T.P.