Y Bywgraffiadur Cymreig



A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



POWEL , THOMAS ( 1845 - 1922 ), ysgolhaig Celteg ; g. yn Glanirfon , Llanwrtyd , yn 1845 , mab Thomas Powell , Llanwrtyd , ac Elizabeth Rowland , Pen-y-bont , Tregaron . Addysgwyd ef yn Llanwrtyd , yn ysgol Llanymddyfri , ac yna ( 1869 ) yng Ngholeg Iesu , Rhydychen , lle y graddiodd gyda chlod yn yr ieithoedd clasurol yn 1872 . Bu'n ail feistr yng Ngholeg Annibynnol Taunton , 1878-80 , ac yn bennaeth Coleg Bootle , 1880-3 . Yn 1883 apwyntiwyd ef yn ddarlithydd cynorthwyol yn y clasuron yn y Coleg Prifathrofaol newydd yng Nghaerdydd , yn fuan wedyn yn ddarlithydd mewn Celteg , ac yn 1884 yn athro Celteg . Bu'n athro nes iddo ymddiswyddo yn 1918 . Bu'n olygydd Y Cymmrodor , 1879-86 , a chyfrannodd ei hunan nifer o erthyglau gwerthfawr ar bynciau ieithyddol Cymraeg ac ar lên gwerin , yn ogystal â golygu nifer o destunau Cymraeg Canol , yn arbennig Ystorya de Carolo Magno yn 1883 . Golygodd dros Gymdeithas y Cymmrodorion The Gododin of Aneurin Gwawdrydd Thomas Stephens yn 1888 . Yn 1896 cyhoeddodd adargraffiad ffacsimile o Psalmau Dafydd yr esgob Morgan , 1588 , gyda rhagnodiadau helaeth. Yn 1890 priododd Gwenny Elizabeth , merch y Parch. Samuel Jones , Castellnedd a Phenarth . Bu iddynt un mab.

Ymhlith ei gyfeillion yn Rhydychen yr oedd Griffith Ellis , Bootle , a Llywarch Reynolds , Merthyr [qq.v.]. Wedi dod i Gaerdydd , daeth yn aelod gwerthfawr o bwyllgor Llyfrgell Caerdydd , ac y mae ar y ddinas ac ar y coleg ddyled drom iddo am fod ganddynt gasgliadau mor werthfawr o drysorau llenyddol, yn llawysgrifau llyfrau. Yr oedd hefyd o'r dechrau yn aelod o lys y Llyfrgell Genedlaethol , lle y mae bellach yr holl lawysgrifau a rhan helaeth o'r llyfrau prin a gasglasai. Yr oedd yn aelod o'r ‘ Society for Utilizing the Welsh Language ,’ ac yn un o'r pwyllgor a ddewiswyd ganddi i baratoi'r adroddiad Welsh Orthography a gyhoeddwyd yn 1893 (a thrachefn yn 1905 ).

Yr oedd yn ŵr tal, lluniaidd ac urddasol yr olwg, ei wybodaeth yn eang, ei gymeriad yn hardd a diymffrost. Bregus oedd ei iechyd drwy ei oes, ac fel y dywedodd droeon, bu raid iddo ddewis rhwng ei fyfyrwyr a'i waith ymchwil ei hun. Pe dewisasai yr olaf, mae'n sicr y buasai ei gyfraniad i wybodau Cymraeg a Cheltig yn fawr ac amryddawn a gwerthfawr. Dewisodd yn hytrach ymroi i'w fyfyrwyr, a da y gwyddent hwy faint eu ffawd o hynny. Cydnabuwyd ei wasanaeth i ysgolheictod Cymraeg gan Brifysgol Cymru â gradd D.Litt. ‘er anrhydedd’ yn 1921 Bu f. yn Aberystwyth , 16 Mai 1922 , a chladdwyd ef ym mynwent y dref ddydd Gwener, 19 Mai .

Llyfryddiaeth:

  • Archaeologia Cambrensis , 1922 , 173-6;
  • Y Brython (Lerpwl), 25 Mai 1922 ;
  • Western Mail , 18 Mai 1922 ;
  • adnabyddiaeth bersonol.

Awdur:

Athro-Emeritus Henry Lewis, D.Litt., (1899-1968), Abertawe