Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



PETER , JOHN (‘ Ioan Pedr ’; 1833 - 1877 ), gweinidog ac athro Annibynnol, ac ysgolhaig Cymraeg ;

g. yn y Bala , 10 Ebrill 1833 , yn fab i Peter Jones , saer melinau , a'i wraig Ellen , chwaer i'r pregethwr Dafydd Rolant ( 1795 - 1861 ) [q.v.] . Bu yn ysgol rad y Bala (‘ Ysgol Tytandomen ’), ond yn 1847 dechreuodd weithio fel saer melinau . Yn ei drampiau ar draws gwlad, cafodd gyfle i'w ddiddordeb mewn daeareg ac mewn hynafiaethau . Ymddiddorai hefyd mewn barddoniaeth , ac yn 1849 sefydlodd ef a'i gyfeillion (megis Thomas Charles Edwards [q.v.] ) ‘ Gymdeithas Lenyddol Penllyn ’; ymroes hefyd i'w ddiwyllio ei hunan gan astudio ieithoedd ac ymweld ddwywaith ( 1856 , 1857 ) â'r Cyfandir . Dechreuodd bregethu ; ym Medi 1855 aeth i Goleg yr Annibynwyr yn y Bala ; ac yn 1859 codwyd ef yn athro ynddo. O 1859 hyd 1870 bu'n weinidog cynulleidfaoedd y Bala a Thy'n-y-bont . Priododd yn 1861 ag Elisabeth Noall , merch o gryn allu y gwelir peth o'i gwaith yn Y Traethodydd , 1864 a 1869 . Bu f. 17 Ionawr 1877 . Yr oedd yn llenor cyffredinol diwyd; sgrifennai i'r Beirniad , Y Diwygiwr , Y Dysgedydd , a'r Traethodydd , nid yn anaml ar wyddoniaeth — yr oedd yn ddaearegwr da. Ond ar y Gymraeg a'i llenyddiaeth y gwnaeth ei waith pwysicaf. Copïai lawysgrifau 'n ddyfal, ac yr oedd yn llyfryddwr gwych. Eithr hynodid ef yn bennaf gan ei astudiaeth wyddonol o'r iaith ; disgybl oedd ef i Edward Lhuyd , a chyfaill i wyr fel Thomas Stephens a Daniel Silvan Evans a John Rhys yn y wlad hon, a Gaidoz a Schuchardt ar y Cyfandir — ymwelodd y ddau ag ef yn y Bala . Pan gychwynnwyd Y Cymmrodor , yr oedd ‘ Ioan Pedr ’ yn un o'i olygyddion , ac ymddangosodd peth o'i waith ynddo ac yn y Revue Celtique . Y mae ei lawysgrifau bellach mewn rhan yn y Llyfrgell Genedlaethol ac mewn rhan yn Llyfrgell Coleg y Gogledd .

Ffynonellau:

  • Journal of the Welsh Bibliographical Society , iv, 4 ( Rhagfyr 1933 ), gyda llyfryddiaeth a darlun.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor

Atodiadau a chywiriadau:

PETER , JOHN ( Bywg. , 706)

Nid oedd ei fam yn chwaer i Ddafydd Rolant .

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54