Y Bywgraffiadur Cymreig



A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



OWEN , JOHN ( 1698 - 1755 ), canghellor eglwys Bangor ; g. yn Llanidloes yn 1698 yn fab i Pierce Owen ; yn ôl Foster ( Alumni Oxon. ), ymaelododd yng Ngholeg Iesu , Rhydychen , fel ‘ John Owens ,’ 21 Mawrth 1718/9 , yn 21 oed, ond annhebyg i'r eithaf yw cynnig Foster iddo raddio yn 1722 dan yr enw ‘ Joseph Owen .’ I'r gwrthwyneb, yng nghofnodion A. Ivor Pryce ( The Diocese of Bangor during Three Centuries ), ni roddir gradd o gwbl iddo yn 1723 ; eithr erbyn 1742 y mae'n LL.B. , ac erbyn ei farw'n LL.D. Nid annhebyg felly mai ef oedd y gŵr a enwir gan Venn ( Alumni Cantab. ), heb unrhyw gofnod o'i dras na'i oedran, a ‘ymgorfforodd’ yn Trinity Hall , Caergrawnt , yn 1741 , fel ‘ fellow-commoner ,’ a ymaelododd yn y brifysgol yn yr un flwyddyn, ac a raddiodd yn LL.B. yn 1742 ac yn LL.D. yn 1751 — ni byddai'n rhaid i ‘ymgorfforwr’ o Rydychen neu Ddulyn breswylio yng Nghaergrawnt , oblegid cyfrifid iddo'r tymhorau yr oedd wedi eu bwrw yn ei brifysgol wreiddiol. Sut bynnag, penodwyd John Owen yn ficer Llannor a Dyneio (h.y. Pwllheli ), 1 Mehefin 1723 . Ym Mehefin 1742 penodwyd ef yn ganon ym Mangor , ac ar ddiwedd Ionawr 1743 yn ganghellor ; rhoddwyd iddo hefyd (ddiwedd Rhagfyr 1745 ) reithoraeth Llantrisant ym Môn . Bu f. rywbryd cyn 8 Tachwedd 1755 , y dydd y penodwyd rheithor newydd yn Llantrisant ‘ yn herwydd marw J. Owen ’; claddwyd yn Llanidloes .

Fel gelyn anghymodlon i Fethodistiaeth y cofir John Owen . Y mae llythyr chwerw ganddo yn Account of the Welsh Charity Schools John Evans , Eglwys Cymyn [q.v.] , a sonnir yno hefyd am lythyr a anfonodd ef a'i gyfeillion at Griffith Jones ei hunan, yn cwyno'n erwin ar ‘fethodisteiddiwch’ yr ysgolion cylchynol. Gwrthododd yn chwyrn ( 1741 ) gais Howel Harris i sefydlu ysgol yn eglwys Llannor ; a phan roddwyd lloches i'r ysgol gan William Prichard [q.v.] , manteisiodd ar eiriau a ddywedwyd gan hwnnw ym mynwent yr eglwys i'w erlyn ( E. B. Jones , yn Llawlyfr Undeb yr Annibynwyr , 1923 , 46-7) o flaen y llys esgobol ym Mangor — amddiffynnwyd Prichard gan y cyfreithiwr John Williams o'r Tŷ Fry ( Môn ); taflwyd yr achos i'r Sesiwn Fawr , ac ymhen tair blynedd collodd John Owen y dydd — ond bu'n rhaid i William Prichard ymado â'r Glasfryn . Ni adawai John Owen lonydd i'r Methodistiaid ; sonia'r llyfrau am fwy nag un enghraifft o'i waith yn eu dwyn o flaen y llys am dorri ‘ Conventicle Act1664 , ac y mae yn llyfrgell Coleg Bangor ( Gwyneddon MS. 17B ) gopïau o achwynion ganddo i'r llys, yn erbyn Methodistiaid , ynghyd â'r ddedfryd o esgymundod a ddilynodd. Y mae'n amlwg ei fod hefyd yn cadw ei olwg ar ei henfro tua Llanidloes , ac yn helpu clerigwyr yno i weithredu yn yr un modd — gw. Bennett , Meth. Trefaldwyn Uchaf , 41-2 a 64-5. Nid yw'n rhyfedd i Robert Jones o Roslan , gan gydnabod er hynny ei allu, a'i huodledd fel pregethwr , roi lle mor helaeth iddo yn Drych yr Amseroedd (61-2, 77-8 yn yr argraffiad gwreiddiol = 49-50, 58-60 yn argraffiad O. M. Edwards ) — diamau fod gofyn cymryd rhyw gymaint o halen gydag adroddiad yr hen groniclydd , yn enwedig o'r cosbedigaethau a ddug ‘rhagluniaeth’ am ben y canghellor . Eto, cofier barn ei gyd-glerigwr John Lewis o Blas Llanfihangel-tre'r-beirdd am John Owen , pan glybu ei fod i gael ei benodi'n ganghellor : ‘ famous for a troublesome litigious temper, and of an obscure mean family; … strange that the bishop was so imposed upon in appointing him ’ ( Henllys MS. 630 yn llyfrgell Coleg y Gogledd ).

Llyfryddiaeth:

  • Enwyd y ffynonellau yng nghorff yr ysgrif.

Awdur:

Yr Athro Emeritus Robert Thomas Jenkins, C.B.E., D.Litt., Ll.D., F.S.A., (1881-1969), Bangor