Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



OWEN , DAVID (‘ Dewi Wyn o Eifion ’; 1784 - 1841 ), amaethwr a bardd ;

g. Mehefin 1784 yn y Gaerwen , plwyf Llanystumdwy , sir Gaernarfon — ffermdy a saif ar y llaw ddehau i'r ffordd sy'n arwain o orsaf yr Ynys i Langybi yn Eifionydd . Cafodd ei addysg gynnar mewn ysgolion preifat yn Llangybi , Llanystumdwy , a Phenmorfa , wedi cyfnod byr mewn ysgol Saesneg ym Mangor-is-coed , dychwelodd adref i'r Gaerwen . Cadwai ei frawd, Owen , fasnachdy yn Siop y Gaerwen , Pwllheli , ac oherwydd afiechyd ei frawd symudodd Dewi a'i fam i Bwllheli ( 1827 ). Daliai fferm y Gaerwen er hynny, a phan fu f. ei frawd yn 1837 dychwelodd yno, ac yno y bu yn amaethu hyd ddiwedd ei oes. Ei athro barddonol oedd ei gymydog Robert Williams (‘ Robert ap Gwilym Ddu ), a drigai yn y Betws Fawr gerllaw'r Gaerwen . Yn 21 oed enillodd Dewi fedal y Gwyneddigion am ei awdl ‘ Molawd Ynys Brydain ,’ ac yn 1811 enillodd wobr eisteddfod Tremadog am ei ‘ Awdl i Amaethyddiaeth .’ Ei waith enwocaf, a'r un a achosodd fwyaf o gynnwrf, oedd ‘ Awdl Elusengarwch ,’ a anfonodd i eisteddfod Dinbych yn 1819 , pan enillwyd y wobr gan y Parch. E. Hughes (‘ Y Dryw ’) , Bodfari . Credai Dewi a'i gyfeillion ei fod wedi cael cam mawr; chwerwodd ei ysbryd, ac mewn llythyrau at gyfeillion ac mewn dychangerdd ymosododd yn llym ar y ddau feirniad, Dr. William Owen Pughe a Robert Davies (‘ Bardd Nantglyn ’) . Sorrodd Dewi ac ni chyfansoddodd ond ychydig wedyn. Yr oedd yn feistr ar y mesurau caethion , ac ysgrifennodd nifer o englynion gwych. Ymysg ei oreuon y mae'r gadwyn o englynion i Bont Menai a gyfansoddodd yn 1832 . Ystyrid ef yn un o brif feirdd ei oes. Bu iddo le pwysig yn natblygiad yr awdl a'r englyn, a bu ei gyfres o englynion i Bont Menai yn fath ar batrwm i feirdd y 19eg g. Ei brif ddiffyg fel bardd oedd ei arfer o bentyrru geiriau diystyr ar ei gilydd, a diffyg cynildeb yn ei grefft sy'n peri bod llawer o'i waith yn bur aneglur. Am y pum mlynedd olaf o'i oes, dioddefai oddi wrth afiechyd ac iselder ysbryd . Ychydig cyn ei farw ymunodd ag eglwys y Bedyddwyr , Capel y Beirdd , Eifionydd . Bu f. 17 Ionawr 1841 , a chladdwyd ym mynwent Llangybi . Yn 1842 cyhoeddwyd ei farddoniaeth (gyda chofiant) gan Edward Parry , Caer , o dan y teitl Blodau Arfon , a bu ei ddylanwad yn fawr ar feirdd y 19eg g. yng Nghymru .

Ffynonellau:

  • Y Gwyddoniadur Cymreig , 1889–96 , viii, 156-60;
  • Enwogion Sir Gaernarfon , 1922 , 37-8;
  • Blodau Arfon , 1842; Attodiad…, 1869 (cofiant), ix-xl);
  • Y Llenor ( W. J. Gruffydd ), iv, 9-24;
  • Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen ... from the earliest times to the present , 1908 ;
  • Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru ., ii., 59-61.

Awdur:

William Rowlands, M.A., Porthmadog

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54