Y Bywgraffiadur Cymreig


A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z



NON(N) ( NONNA , NONNITA ) , santes ; fl. yn ddiweddar yn y 5ed g. ;

merch Cynyr o Gaer Gawch ym Mynyw . Ceir y traddodiad amdani bron i gyd ym ‘ Muchedd Dewi Sant ’ a gyfansoddwyd gan Rygyfarch . Dywedir i Non gael ei threisio gan Sant ( Sanctus ) , brenin Ceredigion , er ei bod hi yn lleian , ac iddi mewn canlyniad esgor ar Ddewi Sant . Pan bregethai Gildas Sant un tro yn un o eglwysi'r ardal, collodd ei leferydd am fod Non yno yn feichiog o Ddewi . Adroddir hanes cyffelyb hefyd am Ailbe Sant ym ‘ Muchedd Ailbe Sant ’ ( Plummer , Vitae Sanct. Hib .). Digwyddodd rhyfeddodau pellach, yn ôl y stori, adeg geni Dewi . Dywed Rhygyfarch i Non , wedi geni Dewi , fyw bywyd hollol ddiwair; ar y llaw arall, myn traddodiad Gwyddelig mai hi hefyd oedd mam Mor , fam Eltin Sant , a Magna , hithau yn fam i Setna Sant . Dywedir i Non wedi hyn ymfudo i Gernyw , lle y cysegrwyd nifer o eglwysi i'w henw. Gwell gan Doble ( S. Nonna ), er hynny, gredu mai gŵr o fynach a fu'n gydymaith i Ddewi Sant oedd y Nonna Cernywaidd . Edwyn traddodiad Llydewig Non wrth yr enw Melaria . Ceir yr eglwysi sydd yn arddel enw Non yng Nghymru bob un yn agos i eglwysi'n dwyn enw Dewi , sef Llannerchaeron a Llannon yng Ngheredigion a Llannon yn sir Gaerfyrddin . Yr oedd hefyd gapelau yn dwyn ei henw ym mhlwyf Cregrina ( Llanbadarn-y-garreg ) yn sir Faesyfed , ac yn Ilston yn sir Forgannwg . Dethlid gŵyl y santes Non yng Nghymru ar 2 Mawrth .

Ffynonellau:

  • The Lives of the British Saints , ii, 288-92; iv, 22-5;
  • Wade-Evans , Vitae Sanctorum Britanniae et Genealogiae , Caerdydd, 1944 , 151-3;
  • Plummer , Vitae Sanctorum Hiberniae partim hactenvs ineditae , Rhydychen, 1910 , i, 53;
  • G. H. Doble , Saint Nonna .

Awdur:

Hywel David Emanuel, M.A., (1921-70), Aberystwyth

Blwyddyn Cyhoeddi: 1953-54