KITCHIN
,
ANTHONY
(alias
Dunstan
cyn ei gysegru) (
1477
-
1563
),
esgob Llandaf
o
1545 hyd 1563
.
Mynach
o
urdd S. Benedict
ydoedd.
Bu'n astudio yn
Gloucester College
(
Worcester College
yn awr),
Rhydychen
(
B.D.
1525
,
D.D.
1538
). Daeth yn
brior
ei goleg yn
1526
ac ymadael yn
1530
i fod yn
abad
Eynsham
. Pan ddiddymwyd yr abaty yn
1539
cafodd bensiwn o £133 6s. 8d., a dyfod yn
gaplan brenhinol
yn fuan wedyn, ac, yn
1545
, yn
esgob
Llandaf
. Yn y palas esgobol ym
Mathern
yr oedd yn byw ac oddi yno y gweinyddai ei esgobaeth. Bu'n
esgob
o dan deyrnasiad pedwar o'r
Tuduriaid
, ac am hynny, ac oherwydd ei gyhuddo o ysbeilio ei esgobaeth, daethpwyd i feddwl yn ddrwg ohono. Yn wyneb holl ddadleuon crefyddol ei gyfnod mabwysiadodd ef fath o agwedd ‘cui bono’ a rhoes gyffelyb ryddid i eraill. Ymdrechodd yn galed ac yn amyneddgar i achub
Rawlins
White
, y
pysgodwr
o
Gaerdydd
[q.v.]
, rhag merthyrdod. Nid ydoedd yn erlidiwr fel y credai un gŵr eglwysig o fri. Ef ydoedd yr unig
esgob
yn nheyrnasiad
Mari
a wrthododd apelio at y
pab
am ollyngdod rhag sism.
Gan
Rice
Merrick
[q.v.]
yr achwynwyd gyntaf oll (
1578
) fod
Kitchin
yn ysbeilio'r esgobaeth; dywedai
Merrick
ei fod yn peri colli arian i'r esgobaeth ym mater prydlesoedd. Aeth yr
esgob
Godwin
gam ymhellach (
1603
), gan ei gondemnio am werthu ffermydd yr esgobaeth a rhoi prydlesoedd ar eraill am ‘extremely small payments.’ Adroddir iddo fynd ag un brydles i
Lundain
a'i cholli. Ymddengys mai diffyg cynneddf dyn busnes yn hytrach na gwanc am elw oedd ei wendid. Amgylchynid ef gan wŷr ag ynddynt wanc am dir, ac nid oedd ei swyddogion, hwythau, yn ddifai; dylid cofio hefyd mai lleygwyr oedd y comisiynwyr a fu'n peri difodi'r siantrïau (
1548
) ac eiddo eglwysig (
1552-3
), ac iddynt hwythau, felly, ysbeilio'r esgobaeth. Gan iddo fedru anfon i'r
archesgob
Parker
ar fyr rybudd (mewn llai na thair wythnos) adroddiad ynglŷn â'r plwyfi a'r offeiriad, y mae'n rhaid credu ei fod yn
weinyddwr
da a'i fod yn bur gyfarwydd a'i esgobaeth; dengys yr adroddiadau a wnaeth i
Parker
yn
1561
a
1563
fod gwellhad yn yr esgobaeth a chynnydd yn nifer yr offeiriaid plwyfol, a bod mwy o'r clerigwyr a oedd yn byw allan o'u plwyfi yn cyflogi curadiaid, Bu f.
31 Hydref 1563
ym
Mathern
ac yno y claddwyd ef.
Llyfryddiaeth:
-
Oxford Dictionary of National
Biography
;
-
Lawrence Thomas
,
The Reformation in the Old Diocese of
Llandaff
, 1930
;
-
Cardiff Records
, 1898–1911
;
-
W. de Gray Birch
,
Memorials of the see and cathedral of
Llandaff derived from the Liber landavensis, original
documents in the British museum, H. M. record office, the
Margam muniments
, Castell Nedd, 1912
.
Awdur:
Yr Archddiacon Lawrence Thomas, D.D., (1889-1960), Aberafan
